Schitterende bundel met acht verhalen van de Israëlische maestro Oz geeft een beeld van leven in een kibboets, dat varieert van geborgen tot verstikkend.

Het zou als een Hof van Eden moeten (of kunnen) zijn, de kibboets in Israël in de jaren vijftig. Door de beschrijving van het externe plaatje zou je er bijna intuinen.

Ieder zijn plekje, eerlijke arbeid op de akkers, rustbankjes in fraaie siertuinen en 's nachts een baldakijn van sterren als een beschermende deken over het vredig slapende, volgens vaste lijnen georganiseerde collectief. 

Amos Oz beschrijft in Onder vrienden de barstjes en barsten in zo'n commune, waar weinig ruimte wordt gelaten aan het individu. Ideologische die-hards zitten er als een vis in het water, evenals de kwetsbare of geschonden personages die in deze gemeenschap een veilig en geborgen heenkomen vonden.

Buitenbeentjes

Maar het spreekt voor zich dat Oz het drama opzoekt door buitenbeentjes tot hoofdpersonages te maken in dit octagon. Zoals de jonge Jotam, die op het aanbod van zijn oom in Italië wil ingaan om daar te studeren. Het is dezelfde oom over wie na al die jaren nog steeds stevig wordt geroddeld op bankjes in de siertuin, omdat hij zich ooit heeft losgetrokken van de kibboets en niet meer uit Italië terug wilde komen.

Dan is er de mooie Nina, ze wenst niet langer met haar man Avner te leven, maar ergens anders wonen is een persoonlijk besluit dat men in de kibboets niet op stel op sprong zelf mag nemen - daar komt inmenging van de raad aan te pas.

En dan heb je goeiige nachtwaker Joav, die zijn eigen wensen terzijde schuift en aanvaardt wat zijn rol in de gemeenschap hem geeft. Of de stille Mosjee die doet wat van hem verlangd wordt, en alleen vrij neemt om zijn vader op te zoeken.

Geen ontsnappen aan

Het zijn stuk voor stuk prachtige vignetten die een hele wereld vertegenwoordigen, en in zekere zin op microniveau een van de grote stromingen uit de vorige eeuw, met het 'samen' als toverwoord. Het nauwe gemeenschapsgevoel wordt nog versterkt doordat de hoofdpersoon uit het ene verhaal als bijpersonage optreedt in het andere.

Er is geen ontsnappen mogelijk aan elkaars invloed en aanwezigheid in het leven in communeverband, waar Oz de mooie en de minder mooie zijden fijntjes over het voetlicht brengt.

Nog zo'n rake observatie met wortels die ver terugreiken, komt van Nina, die de kibboets vergelijkt met een leefwijze volgens de oude geloofstructuur: "Ze hebben hun godsdienst afgezworen en daarvoor in de plaats een nieuwe religie aangenomen, vol overtredingen en zonden […] Ze zijn eigenlijk nooit opgehouden met het belijden van een godsdienst, ze hebben alleen de ene godsdienst voor de andere verruild."

Uitgeverij De Bezige Bij
Vertaling Hilde Pach