Eugen Ruge - In tijden van afnemend licht

Autobiografisch epos over drie generaties van een Duits-Russische familie. Winnaar van de prestigieuze Deutscher Buchpreis.

In de 20ste eeuw had Duitsland vele gezichten. De historische lijnen van ons buurland worden aan de hand van de lotgevallen van een Duits-Russische familie niet verkleind, maar juist uitvergroot en invoelbaar gemaakt.

Wilhelm en Charlotte zijn de nestors van deze generatieroman. Wilhelm is een tamelijk onmogelijke kerel en overtuigd communist. In de jaren vijftig vlucht hij met zijn vrouw voor de nazi’s naar Mexico, een tocht die in Ruge's eerste terugblik naar het verleden (1952) wordt beschreven.

Met aanstekelijke ironie schetst Ruge dit portret van een huwelijk tussen een hardleerse kerel met een grote snater en zijn intelligente echtgenote die de zelfbeheersing noodgedwongen tot kunst heeft verheven.

Evaluatierondje

Later keren zij terug naar de DDR, waar Wilhelm zich aan zijn geliefde staatsvorm kan laven maar hun twee zoons de lelijkste kant ervan zullen voelen. Niet dat Wilhelm door deze dramatische ontwikkeling van zijn geloof zal vallen. Hij vertegenwoordigt het personage dat liever ten hele dwaalt dan bij halve keert, en om die levenshouding vol te kunnen houden wordt hij steeds gekker.

Zulke halsstarrigheid heeft consequenties. Of het nou politici zijn of huisvaders: als mensen niet bereid zijn een evaluatierondje te maken en zo nodig met de billen bloot te gaan, krijgt hun koppigheid de verwoestende kracht van op drift geraakte platentektoniek.

Het familiefeest van Wilhelms negentigste verjaardag op 1 oktober 1989, als buiten op straat de meute steeds harder brult om vrijheid en democratie, is een prachttafereel dat Ruge keer op keer terughaalt en elke keer bekeken vanuit een ander familielid, verspreid over de generaties.

Levensgeschiedenissen

Hun afzonderlijke levensgeschiedenissen worden door de auteur behandeld in hoofdstukken met jaartallen (1961, 66, 73, 76, enzovoorts), waarbij zij de ontwikkelingen in Duitsland aan de lijve ondervinden of beleven.

Wilhelms Russische schoondochter Irina (en haar moeder) krijgen ook hun zendtijd toebedeeld, vol Russische weemoed, en kleinzoon Alexander ontroert en amuseert als de telg die geestelijk met zichzelf in de knoop raakt terwijl zijn (voor)ouders juist allerlei lichamelijke ontberingen hebben moeten doorstaan. Want na de Wende blijken vrijheid en een onbeperkte stroom goederen ook niet zaligmakend.

Het is alsof Ruge met deze stoet personages als een Gulliver in Duitsland de voors en tegens van de fluctuerende systemen tegen het licht heeft willen houden.

Hij doet dat met spotlust en in een bijna luchthartige stijl, maar met de mensenkennis die de abstractie van de Duitse 20ste-eeuwse geschiedenis terugbrengt tot de ware essentie. Een Deutscher Buchpreiswaardige roman.

In tijden van afnemend licht - Uitgeverij De Geus, vertaling José Rijnaarts

Tip de redactie