Spraakmakende roman over Theo van Gogh, terreuraanslagen in Nederland, zingeving en de rol van mededogen.

In VSV ontdekken we Theo van Gogh in de hemel. Hij zit daar, recalcitrant als altijd, zwaar tegen zijn zin in. Hij wil daar niet zijn. Hij wil het leven terug waar hij zo gewelddadig uit is getrapt, met name vanwege zijn zoon. Theo wil zijn zoon meemaken, bijstaan, horen, zien. Alsof hij voor het eerst een echt valide reden heeft om te tieren.

In de hemel ontfermt een priester zich over dit woeste brok aversie, dat er nog lang niet aan toe is om als een ijle sluier weg te drijven in het grote niets. De priester geeft hem een taak als engelbewaarder voor Max Kohn, een beruchte gangster wiens leven is verlengd dankzij een donorhart. Met dat nieuwe hart heeft Kohn de kans om de brokstukken van zijn verwoestende levensstijl te herstellen.

De aanslag

In Nederland plegen jonge radicale Marokkanen een aanslag. Job Cohen is nog burgemeester van Amsterdam en Donner is minister. Terwijl de doden worden geteld, de rookpluimen boven Mokum hangen en politici op hun nagels bijten, kunnen mensen die iets aan de wereld willen bijdragen voorkomen dat de ramp nog groter wordt.

Zo is de cirkel rond in VSV (subtitel: Daden van onbaatzuchtigheid), een roman die groter en rijker is dan dat bindende thema. Rijk in het bijzonder zijn de passages waarin het verdriet en de afschuw over Theo's dood aangrijpend zijn verwoord. Eindelijk, zou je bijna willen verzuchten.

En in de reeks ware personages voert De Winter ook zichzelf op: het thema indachtig vindt hij een manier om Theo, die hem jarenlang heeft gesard, een plek te geven, waarbij de auteur over 's mans fraaie en minder fraaie eigenschappen toch eerlijk is.

Eenzelfde nuance legt de auteur aan de dag bij de geradicaliseerde jongeren. Hun bravoure, hun verwarring, narcisme en de hopeloosheid van hun acties worden hier dusdanig weergegeven dat VSV alleen al om die reden een ereplek op de leeslijst verdient.

Ouder/kind

Evenals in De Winters vorige romans lijkt in VSV de ouder/kind-relatie een sleutel te bieden voor het bindende thema. Mededogen is immers geen universele eigenschap die van hogerhand wordt aangereikt. Zelfs in een literair universum dat ruimte aan een hemel biedt, moeten we het zelf doen.

Daar zou de kracht ouder/kind uitkomst kunnen geven. Als een kind zich in de vormingsjaren verzekerd weet van de liefde van de ouders, kan liefde de bepalende factor worden voor het waardestelsel dat hen als een kompas door het leven zal navigeren en daarmee tot universeel gegeven uitgroeien. Zo gladjes werkt het niet, dus er moet steeds worden gerepareerd en bijgesteld.

Virtuoos

Zoals De Winter de lezer doet mijmeren over levensvraagstukken en tegelijk op het puntje van de stoel houdt met een spannend verhaal, met ruimte voor humor en zelfspot, is virtuoos. Daarbij is VSV van begin tot eind geschreven in de typisch Winterse onberispelijke stijl: geen woord te veel, geen woord te weinig, elke komma op zijn plek.

Het is een roman om veel van op te steken en waarin stevige, maar geen aanstootgevende noten worden gekraakt. Zo'n niveau bereik je niet alleen met raffinement en zelfspot, daar zit echt levenskunst en nesjomme achter.

Uitgeverij De Bezige Bij

Lees ook het interview dat NU.nl had met Leon de Winter