Nelleke Noordervliet speelt rol in eigen roman

AMSTERDAM - De roman Vrij Man van Nelleke Noordervliet begint met een ontmoeting tussen hoofdpersoon Menno Molenaar en Nelleke Noordervliet.

De historische roman Vrij Man gaat terug naar de tijd van De Republiek der Zeven Verenigde Provinciën en de prille dagen van de Nieuwe Wereld.

Arts en jurist Menno Molenaar wil zich losmaken van geloof en traditie en vlucht naar de Nieuwe Wereld, waar hij zijn ideeën over vrijheid in de praktijk wil brengen.

Waarom voert u uzelf als personage op in de roman?

"Het is een metafoor voor de manier waarop de schrijver de personages in de geest 'ontmoet'. In een traditioneel verhaal is de schrijver de alwetende die de kennis gedurende het boek over de lezer uitstort. Ik stapte als experiment zelf in het boek, met het idee dat na onze ontmoeting het verhaal kon gaan rollen."

"Naar gelang het verhaal vorderde, begon ik me te ergeren aan Menno Molenaar. Het voordeel van dat ik mijzelf in het verhaal heb geschreven is dat ik hem af en toe tot de orde kan roepen."

De confrontatie met uw hoofdpersoon?

"Op deze wijze kun je laten zien dat het schrijven van een historische roman eigenlijk een heel merkwaardige exercitie is. Je zou kunnen zeggen dat ik hem af en toe uit de tent heb proberen te lokken, omdat ik hem niet snapte, of voorwendde hem niet te begrijpen. Is het nu werkelijk gegaan zoals je mij vertelt?"

"Het is dubbel, enerzijds doe je veel voorwerk door je bijvoorbeeld te verdiepen in de politiek van Johan de Witt en de kringen rond Spinoza, maar anderzijds heb je nog geen idee hoe die kennis te gebruiken in het boek."

Is het niet gewaagd om historische iconen als Johan de Witt en Michiel de Ruyter, die soms een eigen perspectief hebben, een stem te geven?

"Dat heb ik gedaan om het verhaal verder te helpen, wederom om Menno te toetsen en om de lezer even een ander geluid te laten horen. Het maakt het boek leniger en Menno weliswaar wat gecompliceerder, maar daardoor ook interessanter. Menno moet steeds reageren op wat de mensen om hem heen hem opleggen of van hem verlangen. Misschien is de wereld om hem heen wel complex en Menno eigenlijk niet."

U heeft de roman de titel Vrij Man meegegeven. Dat lijkt eerder een wens dan een realiteit?

"Zodra je geboren wordt, zit je in verschillende systemen en machtsstructuren: je sociale achtergrond, een geloof, de staatsvorm waarin je opgroeit, de school, je werk. Aan alle kanten zit je vast. In welke tijd je ook geboren wordt, wie zich los denkt, hangt. Natuurlijk zijn er veel mensen die hun leven ingebed hebben in die structuren en er juist een zekere rust uit halen. Maar er zijn ook mensen die het systeem als het ware ontgroeien en een eigen koers proberen te varen."

Omdat men, zoals Menno Molenaar, de basis van het systeem niet meer gelooft?

"Hij probeert in de Nieuwe Wereld een eigen systeem te bedenken en hangt zich bij wijze van spreken zelfs in die wereld op. Wat je ook bedenkt, je zult nooit echt vrij zijn. Vrijheid als een proces, in die zin dat je bewust wordt van de structuren waarin je verkeert en het plaatsen daartegenover van een onafhankelijk denken."

Menno Molenaar is tussen veel bestaande historische figuren, een fictief personage, maar hij wordt in de loop van het boek heel waarachtig.

"Ik heb het boek van A tot Z geschreven, bijna op organische wijze. In het begin maakte Menno allerlei opmerkingen die ik niet direct kon plaatsen. Toen ik klaar was met de tekst, begreep ik waarom hij juist die verhalen heeft verteld. Hij gaf zich langzaam aan me bloot en is daardoor voor mij, en hopelijk ook voor de lezer, een mens van vlees en bloed geworden."

Het is daardoor eigenlijk logisch dat u zelf in het boek voorkomt?

"Eigenlijk wel. Je zou kunnen zeggen dat hij zijn verhaal aan mij openbaarde en ik het vertel aan de lezer. Daardoor is het op de achtergrond ook een boek over schrijven geworden, dat zou je kunnen omschrijven als het Droste-effect."

Lees meer over:
Tip de redactie