AMSTERDAM – De 12-jarige Mehmet keert in de jaren zestig met zijn familie terug naar de geboortegrond van zijn vader in Oost-Turkije. Murat Isik baseerde het verhaal losjes op zijn eigen familiegeschiedenis.

In 2011 won Isik (1977) de El Hizjra Literatuurprijs voor zijn korte verhaal De laatste reis.
Afgelopen vrijdag verscheen zijn debuutroman Verloren grond.

Op een dag laat vader Selim een grote steen op z’n been vallen. De breuk wordt gespalkt door de slager, maar zijn been moet uiteindelijk worden afgezet. 

Er blijft een breekbare man over, die geen andere mogelijkheid ziet dan terug te gaan naar zijn geboortedorp waar hij nog een lapje grond heeft. Dan slaat het noodlot toe.

Het gezin komt helemaal aan de andere kant van het land in de grote stad terecht. Is Turkije nog steeds een land van uitersten?

"Ik ben zelf in Izmir in het westen geboren. Het verhaal speelt zich af in het gebied waar mijn (over)grootouders vandaan komen: het bergachtige oosten. Er zijn nog steeds grote tegenstellingen. De westkust is modern, het oosten is op z’n zachtst gezegd ruraal. Maar dit boek is in eerste instantie een familiegeschiedenis, een roman. Ik wilde bewust geen politiek boek maken."

De dorpskinderen worden anders wel hardhandig verplicht om Turks te leren?

"Mehmet heette eerst naar zijn grootvader Miran. Maar de leraar verplichtte hem om een Turkse naam aan te nemen. Ik beschrijf wat er werd opgelegd, maar geef er, zoals het een romanschrijver betaamt, geen commentaar op."

Selim is een verhalenverteller. Is er een grote orale traditie in uw familie?

"Mijn opa was de verhalenverteller van het dorp. Iedere dag na het werk op het land was hij het middelpunt, ook als hij niet wilde. Verhalen hebben in een dergelijke samenleving met ongeletterde boeren een heel andere functie. Er was verder niets. Pas toen de leraar Turks naar het dorp kwam, nam hij een radio mee. Dat kastje werd als iets magisch ontvangen, terwijl het in het westen gemeengoed was."

Was het lastig om verhalen los te krijgen van uw familie?

"Vooral mijn grootouders hebben een enorm hard leven gehad. Ik was bang dat mijn ouders niet zouden willen praten, maar het bleek dat ze een bijna therapeutische behoefte hadden om erover te vertellen. Ze kwamen helemaal los."

Selim wordt in zijn geboortedorp vijandig ontvangen. Je hebt het idee dat je teruggaat naar de middeleeuwse wetteloosheid.

"Er was geen politie, het leven is in die streken heel rauw. Het recht van het sterkste. Goede grond en water waren en zijn schaars en dan is het simpelweg een kwestie van overleven. Het zijn gemeenschappen die zelf beschikken en als het dorpshoofd dan ook niet helemaal deugt, kan er van alles gebeuren."

Selim is een man van het woord, maar de boeren zijn mannen van aarde en bloed?

"Hij heeft het beste met zijn gezin voor, maar hij is verstrikt geraakt in zijn onzekerheid. Hij raakt niet alleen zijn been kwijt, maar ook zijn levenslust en misschien ook wel zijn inzicht. Ik begrijp de boeren wel. Zij beschermen hun gezinnen in een streek waar alles schaars is."

"Selim komt na 18 jaar terug en gaat ervan uit dat de goede daden van zijn vader nog steeds bekend zijn en hij als diens zoon zal worden gerespecteerd. Dat blijkt wat naïef, maar hij is koppig en er is volgens hem geen weg terug. Hij moet en zal slagen op deze plek."

En dan grijpt de natuur in?

"Ik vertel liever niets over het plot, maar ik wilde ook hoop in het boek verwerken. De hoop die ouders hebben dat hun kinderen het beter doen dan zijzelf. Men verwacht dat Mehmet die verwachting waar zal maken. Dat hij dokter of advocaat wordt."

U bent zelf jurist. Heeft u, mede met dit boek, de verwachtingen ingelost?

"Ik denk het wel. Het was altijd mijn ouders' droom dat ik de universiteit zou afronden, en mijn eigen droom om een roman te schrijven. Ik ben hier gevormd, ik heb hier rechten gestudeerd. Ik ben een Nederlandse schrijver met een Turkse achtergrond."

"Binnenkort ga ik mijn Turkse nationaliteit opzeggen. De dienstplicht is daar de aanleiding toe, maar Nederland is mijn thuis. Gelukkig mag ik daarna nog wel grond erven in Turkije. Die gaat dan in ieder geval niet verloren."