'Vreemden verdienen de verhalen van Téa Obreht'

AMSTERDAM - "Je zou kunnen zeggen dat ik naar dit boek toe heb gewerkt. Toen ik acht was tikte ik een verhaal over een geit", aldus schrijfster Téa Obreht (1985) in een interview met NU.nl over haar bekroonde boek De tijgervrouw van Galina.

Obreht is geboren in Belgrado en verliet met haar familie het voormalige Joegoslavië tijdens het oorlogsgeweld van de jaren negentig om uiteindelijk in de Verenigde Staten te belanden.

Daar schreef zij De tijgervrouw van Galina waarmee zij de Orange Prize won en waarvan de rechten aan dertig landen zijn verkocht.

In het boek gaat de jonge arts Natalia pal na het einde van de conflicten op de Balkan weeskinderen vaccineren in een door de oorlog verwoeste streek van het voormalige land van maarschalk Tito. Ze moeten daarvoor ineens over een grens.

Onderweg hoort ze dat haar opa onder onduidelijke omstandigheden in een afgelegen noodkliniek is overleden. Ze herinnert zich hoe hij haar vroeger altijd betoverde met zijn verhalen.

U heeft dit boek op uw tweeëntwintigste geschreven. Schrijft u al lang?

"Je zou kunnen zeggen dat ik naar dit boek toe heb gewerkt. Toen ik acht jaar oud was tikte ik een verhaal over een geit. Ik printte het uit en liep ermee naar mijn moeder. Ik was betoverd door het woordbeeld. 'Ik wil schrijver worden', zei ik dodelijk ernstig. Ze lachte me niet uit en antwoordde: 'Dat is dan afgesproken'. Mijn familie heeft me heel erg gesteund."

Was het een zwaar leerproces?

"Ik werd soms gek van de twijfel. Ik wilde een tekst schrijven die bijna terloops is opgeschreven, net als fabels en volksvertellingen. Dat geeft kracht aan de onderliggende gedachten. Na een tijdje was ik wel tevreden met de verhaallijnen, maar waren de personages nog veel te zwart-wit.

De man van de tijgervrouw, de slager Luka, was alleen een bruut die zijn vrouw sloeg. Toen ben ik biografieën gaan schrijven van alle mogelijke personages. Veel van hen hebben het niet gehaald, maar Luka werd daardoor een mens van vlees en bloed.

Ik heb voor zijn woede een fundament gevonden. Je beweegt je daarbij wel op een evenwichtsbalk. Voor je het weet sta je bekend als iemand die huiselijk geweld vergoelijkt. Slechteriken zijn hoe dan ook interessant."

Het boek zit vol met mystiek en bijgeloof. Waar komt dat vandaan?

"Ik ben geboren in die traditie. Mijn oma, een intelligente vrouw, stopte een schaar onder haar kussen om in de nacht het kwaad door te kunnen knippen. Ook op Cyprus en in Egypte, de twee plekken waar ik gewoond voor de VS, horen mythes bij de folklore. Na de dood van mijn opa heb ik veel nagedacht over 'de grote levensvraagstukken'.

De waarden waar je rotsvast in gelooft komen met het wegvallen van iemand waarmee je zo’n hechte band hebt op losse schroeven te staan. Ik heb met dit boek mijn positie ten opzichte van de dood willen aankaarten. Daarvoor heb ik mijn eigen “mythes” verzonnen, verhalen die zijn voortgekomen uit alle volksvertellingen die ik heb gehoord, bewust of onbewust."

U heeft de oorlog op de Balkan niet bewust meegemaakt. Hoe heeft u de toestand toch zo raak kunnen beschrijven?

"Conflicten vind je overal op aarde. Er is hoogstens een gradatie in de mate van geweld. Ik ben geïnteresseerd in de invloed die de directe omgeving heeft op de beslissingen die mensen nemen. Ik ben vlak na de broze vrede direct op bezoek gegaan in het voormalige Joegoslavië.

En ik ben er blijven komen. Uit de kraters, de ruines en de blikken in mensen hun ogen kun je veel afleiden. Mensen uit beide kampen waren heel open tegen me. Daarnaast heb ik steeds contact gehouden met vriendinnen in Belgrado."

Mensen probeerden daar, tegen beter weten in, een gewoon leven te leiden?

"Ja, en ik begrijp dat ook. Met hoopt dat de oorlog van voorbijgaande aard is. Het vasthouden aan een dagelijkse routine is een bezwering van de dood. Naarmate de toestand verslechtert vallen mensen terug op volkswijsheden.

Die staan immers al eeuwen overeind. Verhalen als medicijn. Mijn opa raadde me aan om sommige verhalen te koesteren en ze te vertellen aan iemand die jouw geschiedenis 'verdient'. Misschien wel eerder een vreemdeling dan een bekende. Het zijn verhalen die mensen met elkaar en met het lot verbinden."

Tip de redactie