Sam Harris - Het morele landschap

Niet religie, maar wetenschap dicteert wat goed is en wat kwaad. Zo luidt de explosieve premisse van Harris’ nieuwe por aan het adres van degenen die nog maar amper waren bekomen van zijn vorige boek Van God Los.

Zo hadden we ze nog nooit bekeken: het onderscheid tussen goed en kwaad door de bril van de neuro-ethiek.

Harris is naast filosoof neurowetenschapper. Hij beweegt zich in de kringen van professoren en laboranten die de ene baanbrekende ontdekking na de andere doen over hersenactiviteiten die ons handelen en gedragingen dicteren.

Harris' uitgangspunt is dat het onderscheid tussen goed en kwaad valt te herleiden op wat het welzijn van de mens dient; de mens die het bewustzijn als leidraad hanteert.

Hij verzet zich tegen de aloude dogma’s dat een godheid de mensheid van morele keuzes heeft voorzien die dat welzijn dienen. Zo geeft hij scenario’s van mensen die zich in een weldadige omgeving bevinden en idem in een gewelddadige omgeving, met bijbehorende verschillende curven in hersenactiviteit.

Mores

Terecht wijst hij herhaaldelijk op de sterk uiteenlopende mores die verschillende volkeren hanteren om hun leven en maatschappij in te richten, vergezeld van de hamvraag of de een daarbij een moreel oordeel zou kunnen vellen over de ander. Dat klopt als een zwerende vinger, en dat Harris een broertje dood heeft aan religie is kristalhelder.

Er valt weinig welzijn te ontdekken in vrouwenbesnijdenissen, onderdrukking, intolerantie, misbruik, verminking, brandstapels en meer van dat onfrisse gebeuren dat aan oppermachtige wensen wordt toegeschreven. Het zou prachtig zijn als de neuro-ethiek daar een einde aan kon maken. Zou 't?

Kinderschoenen

Ofschoon zeer interessant valt Harris’ boek op bepaalde vlakken tegen, omdat er ondanks de belofte van wetenschap meer wordt beargumenteerd dan neuro-wetenschappelijk bewezen, al is dat met name te wijden aan de kinderschoenen van de neurowetenschappen.

Ook voorziet de neuro-ethiek niet in de onvermijdelijke aard van het beestje die de dingen graag afschuift omdat het menselijk geweten zo buigzaam is als een pretzel.

Bovendien is niet elk wezen, bewust of niet, bestand tegen de druk van juiste morele keuzes, in casu keuzes die henzelf noch de ander benadelen. Zelfs met granieten bewijsbare logica is de ontsnappingsroute die het elastieken geweten biedt niet zomaar van de mensheid los te scheuren.

Nog afgezien van de steile gelovigen die ook dat weer als een door god geschapen element kunnen beargumenteren, en dat is nou net waar Harris van afwil.

Twee uitersten van het spectrum

Wellicht was het betoog meer gebaat geweest bij ook een historische benadering van het ontstaan van religie, gekoppeld aan een toekomstmuziek in de potentiële ontwikkelingen van de neurowetenschappen.

Daar zitten interessante vondsten van bijvoorbeeld de oude Griekse wijsgeren wier inzichten in de ‘schoonheid van de schepping’ wetenschappelijk waren, en hun navenante bewondering voor die schepping vergelijkbaar is met religieuze fascinatie, maar niet hetzelfde; een nogal koppig misverstand dat zelfs Einstein nog abusievelijk werd toegeschreven.

Uitgeverij De Arbeiderspers
Vertaling Frans van Zetten

Lees meer over:

Facebook & Twitter

Facebook & Twitter
Volg het nieuws van NU.nl/Entertainment ook op Facebook en Twitter

NUwerk

Tip de redactie