Een documentairemaakster keert terug naar haar geboortedorp dat is omgeturnd in een fopdorpje voor toeristen, als een serieuze parodie op de consumentenmaatschappij.

Julia Hollander keert na jaren terug naar Paradijssel, het dorp waar vroeger geen klokken hingen, en waar het leven volgens het bioritme werd geleefd.

Het lijkt wel geïnspireerd door Het Ondiepe van Nicolas Carr, die schreef hoe de uitvinding van de klok het concept ‘haast’ in de samenleving bracht. En tijd is geld.

Kodak-moment

Julia komt in een heel ander dorp terug, waarvan de bewoners en de geschiedenis tot een soort attracties zijn geworden, als een Efteling. Huwelijken, gezellige burenpraatjes, dijkwandelingen zijn verworden tot Kodak-moment; kassa. Het Seahaven van Peter Weir’s The Truman Show.

Doodgewone dingen worden in klinkende munt omgezet, omdat er altijd mensen bereid zijn te betalen om zich om de tuin te laten leiden of in vervoering te laten brengen. Dat schept weer werkgelegenheid voor PR-dames en voor gidsen.

De zin?

Hoe cynisch dat Julia was vertrokken om juist echtheid te ontdekken, om zich te laten leiden door waarnemingen zonder een vooraf bepaalde mening waarvoor ze de passende beeldenreeks aaneensmeedt. Het is ambivalent hoe ze aan witte ruis probeert te ontkomen en die toch nodig heeft om de constellatie van de mens in zijn omgeving te kunnen duiden.

Ze stelt zich voortdurend existentiële waarheidsvragen, en de grootste waar ze mee te kampen krijgt is die van de zin van dit alles.

Immers, Julia’s vader ligt op sterven, en met de naderende dood in de lucht wordt het perspectief van haar camera-ogen nog scherper gesteld. Heeft alles nut en zo ja, hoe ontdek je dat. Hoeveel tijd heeft een mens om nut te ontdekken, en stak er überhaupt nut in gemeenschapszin nu die voorgoed lijkt te zijn uitgeleverd aan het grootkapitaal?

Kunst als waarschuwer

Het zijn diepe vragen die gesteld worden; soms ronduit vanuit Julia’s personage, maar vaker verborgen onder een mooi innemend proza dat toch lichtheid heeft, ondanks die melancholieke onderstroom vol zware thematiek (en die aanspoort tot herlezen om ze alle te doorgronden). Paradijssel is een beetje een maf dorp en Polders houdt het met al die uiteenlopende personages aangenaam levendig.

Eeuwige Kermis is als een vervolg op de kunstzinnige stroming in de jaren tachtig, toen de kapitalisatie werd ingezet en die in allerlei kunstuitingen werd getoond. De kunst als waarschuwer, nu gevolgd door de kunst – deze roman – als verkenner hoe we het beste met de gevolgen om kunnen gaan. Een roman met nut.

Uitgeverij De Geus