Waar veel overlevenden boeken schrijven met een sterk autobiografisch karakter, heeft Aharon Appelfeld ervoor gekozen om met metaforen te werken. Appelfeld is de meester van de omtrekkende beweging.

Schrijver Appelfeld (1932) groeide beschermd op in een klein gehucht in Roemenië dat nu tot de Oekraïne behoort. De nazi’s vermoorden in 1939 zijn moeder en hij werd samen met zijn vader gedeporteerd. Appelfeld wist te ontsnappen uit het kamp en bracht drie jaar zwervend door in de oerbossen.

In Tel Aviv leerde hij Hebreeuws. De taal waarin hij begon te schrijven over de Holocaust. Zijn moedertaal Duits vond hij hiervoor niet geschikt.

Eind jaren zeventig, begin tachtig vergaarde Appelfeld wereldroem met zijn kafkaëske romans Badenheim 1939, Het tijdperk der wonderen en het recent in Nederlandse vertaling verschenen Tsili.

Tsili

Tsili is het verhaal van een niet bijster slim twaalfjarig meisje dat wanneer de oorlog uitbreekt door haar familie wordt achtergelaten ‘om op het huis te passen’. Ze moet echter snel vluchten.

Geheel tegen de verwachting in weet ze zich met een soort boerenslimheid staande te houden tegen de wreedheid van de natuur en de mensen. Ze verdwijnt uit het zicht, wordt een schim van zichzelf. Ze trekt zich in haar lichaam terug als in een cocon.

Geluk

Tsili heeft het geluk dat ze geen erg joods uiterlijk heeft. Als ze langs de boeren gaat om kleding te ruilen tegen eten en ze vragen ‘van wie ze er eentje is’, antwoordt ze dat ze een dochter is van Maria, een sjieke dame die in de weide omgeving bekend staat om haar losse zeden.

Het redt haar van de bezetters, maar levert haar regelmatig slaag op wanneer ze bij een boerin gaat werken.

Zoals in al zijn boeken hanteert Appelfeld ook in deze roman een precieze, heldere stijl. Hij verstaat de kunst van de weglating én van de subtiele herhaling. Een paar zinnen zingen als een mantra door de tekst heen. Centraal staat ook hier weer de zoektocht naar een moederfiguur.

Mooie kleine roman

Je zou Tsili een vingeroefening kunnen noemen voor de in 2006 verschenen grootse roman Bloemen der duisternis waarin een jongen tijdens de Tweede Wereldoorlog onderduikt bij een prostituee, maar daar doe je deze mooie kleine roman mee te kort.

Het is een moderne klassieker en zeker in het licht van de zwerftocht van Appelfeld zelf, een vertelling die dicht bij de schrijver moet staan.