AMSTERDAM - Vrijdag neemt Nout Wellink (1943) na veertien jaar afscheid als president van de Nederlandsche Bank en daarmee ook als lid van de Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank, voorzitter van het Comité voor Bankentoezicht en govenor van het IMF.

Thrillerauteur en financieel-economisch journalist Roel Janssen interviewde hem in zeven sessies ruim twintig uur over de roerigste periode in de moderne Nederlandse financiële geschiedenis.

Dat resulteerde in een verrassend openhartig boek getiteld Wellink aan het woord. NU.nl sprak met de auteur.

Wellink heeft nogal wat op zijn bord gekregen tijdens zijn bewind. Hij is ook sterk bekritiseerd. Is dit boek uit rancune geschreven?

''We leven in een hijgende tijd. Het publiek heeft zijn oordeel snel klaar. Vooral na de opsplitsing van ABN-AMRO en het bankroet van Icesave en DSB kreeg hij de zwarte piet toebedeeld, terwijl het blazoen van verantwoordelijke politici en economen werd geretoucheerd.

Ieder ander zou wrok koesteren over de onterechte kritiek, maar Wellink is er de man niet naar om kwaad te zijn of kwaad te spreken.''

''Ik ken hem al sinds midden jaren tachtig en heb voor NRC Handelsblad verslag gedaan van de introductie van de euro. Hij is toegankelijk, makkelijk in de omgang, loyaal en belangstellend. Hij heeft het geheugen van een olifant en roept daardoor de schijn op een betweter te zijn.''

Hij benadrukt keer op keer dat het makkelijk oordelen is over kwesties in het verleden met de kennis van nu.

''Hij is denk ik op zoek naar de nuance. Het financiële systeem is complexer dan de leek denkt. Men vergeet vaak dat een waakhond geen beleid maakt. In de woorden van Wellink: ‘Toezicht is geen garantie. Men verwart de inbreker met de agent.’

Omdat hij zeer loyaal is verdedigt hij de DNB als een moederkloek. De mensen binnen de instelling werken keihard, maar worden op verjaardagsfeestjes vaak op ongezouten en ongefundeerde kritiek getrakteerd.''

In het buitenland hebben ze hem wél heel hoog zitten?

''Hij wordt geroemd om zijn dossierkennis en uitzonderlijke plichtsbesef. Je wordt niet voor niets voorzitter van de Board of Directors in Bazel.''

De directeuren van nationale banken vormen een soort broederschap?

''Ze steunen elkaar. Niet in de zin van dat ze mekaar een schouder om uit te huilen bieden, maar er is wederzijds respect en belangstelling. Men kent de specifieke problematiek en informeert elkaar. Maar soms is het vandaag ik, morgen jij.''

''De Britten waren veel eerder op de hoogte van de problemen in IJsland, maar King, de Britse voorzitter en persoonlijke vriend van Wellink, hield zijn kaken stijf op elkaar voor het landsbelang. Het tekent Wellink dat hij daar zelfs niet kwaad over is geworden. Het komt waarschijnlijk omdat hij zeer rechtlijnig is.''

Hij is ook mild voor de Nederlandse bankiers.

''Wellink formuleert het zo: ‘Een crisis is een bestuurlijk gegeven en wordt niet alleen gevoed door hebzucht. Menselijke tekortkomingen en het onvermogen om de toekomst te kennen in een imperfecte wereld spelen ook mee. Het menselijk vernuft probeert altijd aan regels te ontsnappen.'''

U bent decennialang financieel-economisch journalist geweest en dus goed op de hoogte van de marktwerkingen. Hebben sommige onthullingen u toch verbaasd?

''Wat er zich precies achter de schermen afspeelt wist ik ook niet. Daar waar mogelijk heeft Wellink heel openhartig uitgelegd hoe de gang van zaken is geweest.

Ik was wel geschokt toen hij vertelde dat tijdens de opsplitsing van ABN-AMRO het hele Nederlandse Financiële systeem langs de afgrond heeft gescheerd. Het is misschien maar goed dat we niet beseffen hoe vaak we door de oog van de naald zijn gekropen.''

''Achteraf blijken ook het IMF en de kredietbeoordelaars het failliet van de IJslandse Lansbanki niet te hebben zien aankomen. De internationale crisis blijkt omvangrijker en van grotere invloed dan men aanvankelijk had kunnen vermoeden. Ik vond het wel mooi toen hij vertelde dat Trichet, de president van de Europese Centrale Bank, even de telefoon pakte en Merkel en Sarkozy belde om advies te geven.''

U schrijft thrillers over de financiële wereld. Komt Icesave nog aan de beurt?

''Uit het verhaal dat Wellink heeft geschetst blijkt wel dat de IJslanders kwaadwillig hebben gehandeld. Jij en ik zouden het schurken noemen. Er is bewust cruciale informatie achtergehouden en juridisch stond DNB machteloos.''

''Ook hier houdt Wellink een slag om de arm door te zeggen dat het wellicht komt door ondeskundigheid van de IJslanders. Wat dat betreft is hij een echte diplomaat. Over Dirk Scheringa zou ik ook een boek kunnen schrijven.''

In het hoofdstuk over DSB is Wellink informatief, maar ook uiterst genuanceerd.

''Er lopen nog procedures tegen hem en enkele van zijn medewerkers vanwege vermeende overtreding van de geheimhoudingsplicht. Aanvankelijk wilde hij over de kwestie helemaal niets kwijt. Maar na overleg, bij elke sessie die ik met hem hield was een juridisch medewerker van de voorlichting aanwezig, heeft hij toch zijn visie op het geheel verteld.''

''Helemaal het achterste van zijn tong kon hij in al de gesprekken begrijpelijkerwijs niet laten zien. In het populistische klimaat waarin we nu leven, groeide Scheringa uit tot een soort volksheld.

Zoals Herman Brood een knuffeljunk was, is de gewone man Scheringa uitgegroeid tot een knuffelbankier. Terwijl hij toch met tophypotheken en koopsompolissen het publiek op kosten joeg.''

Wellink kon het goed vinden met de ministers Gerrit Zalm en, na een stroeve start, ook met Wouter Bos. Met de huidige minister van Financiën Jan Kees de Jager botert het helemaal niet, getuige de perikelen rond de opvolging.

''Met Zalm heeft hij de introductie van de euro gedaan. En bij de problemen rond ABN-AMRO hebben Wellink en Bos een hecht team gevormd. Midden in de internationale crisis moest De Jager het Ministerschap van Bos overnemen. Hij kreeg dus een enorme erfenis op zijn bord. Er moesten dingen veranderen bij DNB. Wellinks kroonprins Lex Hoogduin werd door Den Haag gebruuskeerd.''

''Ik denk wel dat hij in zijn vuistje lacht nu vandaag Klaas Knot het presidentschap van de DNB overneemt. Knot is een echte DNB-man en zal goed stand weten te houden tegen de pogingen van de politiek om meer greep te krijgen op de toezichthouder.''