Alain de Botton – Religie voor atheïsten

Wat kunnen we aan religie hebben als we niet meer in God geloven? De Britse cultuurfilosoof komt met goedbedoelde, zinnige en soms studentikoze oplossingen.

Het blinde geloof in een man met witte baard die tussen de wolken op ons neerkijkt, is grotendeels verdwenen.

Vooral in Nederland, waar naar verluidt het laagste aantal gelovigen woont. Of dat de reden is dat De Bottons boek een halfjaar eerder in de Nederlandse vertaling wordt uitgebracht dan in zijn oorspronkelijk Britse versie, is een tweede, maar we hebben dus een primeur.

De Botton stelt zich de vraag wat religie, ook zonder het geloof in de onstoffelijke tovenaar, ons alsnog kan brengen. Hij heeft daar een bijna wetenschappelijke theorie over: een godsdienst die zich al zo lang tot in de haarvaten van ons bestaan heeft weten te handhaven, daar moet toch iets inzitten wat ons aanspreekt?

De –ismes

Dat neigt naar retoriek. Als de joods-christelijke waarden (de religies die De Botton, samen met een pietsie boeddhisme, in dit boek bespreekt) ons westerlingen niet zouden aanspreken, zouden we die verwerpen, zoals we zoveel hebben verworpen wat ons niet aansprak; fascisme, nazisme, communisme.

De ismes die ons niet bevielen, konden alleen met geweld en een totalitair regime worden opgelegd en zijn derhalve gedoemd te mislukken.

Daarnaast onderschrijft De Botton dat deze religies een groeiproces waren, behorend tot een sociaal gedragspatroon dat al ver voor de jaartelling opgeld deed, en waaruit de joods-christelijke religie later ontstond om in geschriften te worden vastgelegd.

Ergo: erbarmen sprak ons aan, je bekommeren om de medemens, de bereidheid een veer te laten om het met elkaar te rooien. Het soort basiswaarden die de joods-christelijke religie kenmerken.

De ideeënbus

De Botton geeft een reeks voorbeelden waarvoor we al dit soort joods-christelijke waarden nog steeds kunnen inzetten, en dan in een seculier jasje. Zo komt hij ondermeer met ideeën voor onderwijs, architectuur, kunst, reizen, reclame, liefde, enzovoorts.

Ideeën die variëren van verfrissend tot ideologisch, van wijs tot wat zalvend naïef, maar niettemin interessant. Bovendien heeft De Botton als altijd een vloeiende en glasheldere pen, zodat zijn betoog niet verzandt in academisch studeerkamertjesgemijmer, en het boek is rijkelijk geïllustreerd met veel foto’s.

Realistisch

Religieuze waarden zonder dogma’s als zinvolle, troostrijke levenskunst. Maar ervan uitgaande dit ons dermate aansprak dat het al millennia ‘bij ons’ is, lijkt zijn betoog toch beperkt.

De Botton had zijn pleidooi verdiept als hij andere stromingen en levenswijzen had aangehaald die langdurige, vrijwillige en vooral grootschalige take-overs bij volkeren wisten te bewerkstelligen, en die nog altijd van kracht zijn.

Die zijn vast niet altijd even verheffend, maar wie zinvolle ideeën wil geven mag niet wezensvreemd zijn.

Tip de redactie