Het Boekenweekgeschenk van 2011 heet De Kraai maar is inhoudelijk bepaald geen hoogvlieger.

Toegegeven: het is niet makkelijk om Joost Zwagermans Boekenweekgeschenk van vorig jaar te evenaren.

Duel was een parel van schrijf- en vertelkunst, met volmaakt uitgewerkte personages, een smetteloze opbouw, en een verhaal waarmee een actuele en serieuze kwestie in de kunstwereld werd aangekaart. Daar het Boekenweekgeschenk zo’n enorm bereik heeft (met bijna 1 miljoen exemplaren) heeft Zwagerman dit literaire platform ten volle benut.

Die triomf van vorig jaar is niet de enige reden waarom De kraai, dat vooral over Kader zelf gaat, zo tegenvalt. De kraai is het verhaal dat we inmiddels kunnen dromen, van de vluchteling uit het vliegendetapijtjesland waar het naar zoete druiven rook totdat de anderen de pret kwamen vergallen.

Makelaar in koffie

De ik-figuur belandt via Turkije in het onbeduidende Nederlandje waar hij opklimt tot ‘makelaar in koffie’, en zich in die hoedanigheid tevreden stelt totdat hij als Groot Schrijver door de koningin vast ooit persoonlijk zal worden toegesproken met de woorden “Ik heb uw boek gelezen.” Ze maakt nog net geen buiging.

Dat ‘makelaar in koffie’ is een van de talrijke citaten van Nederlandse schrijvers en dichters die zo ongeveer eentiende van de pagina’s van dit Boekenweekgeschenk vullen.

Wat geen straf is: nu staan er tenminste nog een aantal waterdichte zinnen in dit verhaal waarvan opbouw en structuur rammelen alsof het is geschreven op een fiets die op lekke banden over de kasseien stuitert.

Onterechte statements

En dat is nog afgezien van onaardige en onterechte statements. De ik-figuur wilde altijd al schrijver worden, maar las zoveel moois dat hij er verlegen van werd. Totdat hij las wat de anderen (Amerikanen) schreven en bedacht als ze dat in Amerika lazen, hij ook wel een poging kon wagen. Dan zal hij indertijd geen Melville, Steinbeck, Mailer, Bellow, Roth, Faulkner etc in handen hebben gekregen.

Of neem zinnen als: ‘Mijn dierbare overledenen zouden zich in hun graf omdraaien en met hun rug naar me toe gaan liggen als ze me met een lang shoarmames bezig zagen', gezien zijn schrijversambities. Dat is een onnodige sneer naar het beroep shoarmabakker, en de context was dat immigranten in Nederland in zulk soort beroepsgroepen zouden worden gedrukt.

Wat onzin is, want we hebben hier zo veel subsidies en commissies en tv-optredens die gericht zijn op immigranten met ambitie (daarom kunnen we hun verhalen inmiddels dromen), dat ze vaak meer bekendheid genieten dan getalenteerder schrijvers van eigen bodem.

Hoogmoed

Die ijver begint ondertussen tot situaties te leiden die meer met hoogmoed dan met maaiveld te maken hebben. Maar vanaf die hoogte is het vast lastig om over die snor heen te kunnen kijken, al moet het toch ook te voelen zijn als iemand zo overduidelijk naast zijn schoenen is gaan lopen.

Dus: geniet van de Boekenweek, maar leg dit 'geschenk' naast je neer.