Heimwee heeft een kleur is een drieluik over het leven van de mensen achter de Muur: ervoor, vlak ervoor en tijdens de Wende.

Onlangs stond men bij de omroepen op de achterste poten dat met de bezuinigingen op cultuur het einde van de beschaving nabij was. Even later werd bij dezelfde omroepen Haantjes in de best bekeken programma’s gnuivend kritiekloos bezongen.

Het was in dezelfde tijd dat Heimwee heeft een kleur van Bauer werd uitgebracht: een mooie, aandachtig geschreven roman die, gezien de actualiteiten, nog een extra meerwaarde kreeg.

'Heimwee' gaat over mensen die onder het communistisch regime leefden, maar hun verhaal is gelijk aan dat van mensen die zuchten onder het juk van een dictatuur. Mensen die naar een uitweg zoeken, zoals de auteur onlangs nog stelde in een interview met NU.nl.

Grenzen

In het eerste deel (het titelverhaal) is het thema ‘grenzen’ de meest claustrofobische en toont tevens de hypocrisie van een dictatoriaal systeem. Het is het verhaal van gevangene 1440, wiens grenzen bestaan uit de vier muren van de cel waarin hij is opgesloten om de wereld zijn wijsheid te ontzeggen.

Want 1440 is een schrijver, zijn woordenschat is gevaarlijk, en daarnaast komt hij uit een familie met een fraai landgoed: landgoed dat de poortwachters van het systeem zich onmiddellijk toe-eigenen onder het volkomen scheefgetrokken ‘mijn is dijn’-motto.

Het tweede verhaal, De koperslager en het grauw, is een even schitterende allegorie over een dorp dat zucht onder de tirannie van steile gelovigen die de parochie elke kleur willen ontzeggen, vandaar dat ‘grauw’ in de titel. En in het derde, Je bent zelden getuige, wordt de tumultueuze val van de Muur teruggebracht tot de belevingswereld van twee mensen, Altmann en Novak.

Bewogen levens

Deze roman gaat over het opleggen van grenzen aan burgers, en burgers die naar mogelijkheden zoeken om die grenzen weer op te heffen. Er spreekt zowel bewondering als medeleven uit de manier waarop Bauer de bewogen levens van zijn personages weergeeft.

Hij hanteert een secure schrijfstijl zonder opsmuk, een waarmee hij tevens zijn affiniteit met het authentieke rurale leven van die streken wilde verbeelden. Want met het omvallen van de Muur zijn er ook in grote delen van het voormalig communistische bewind bepaalde levenstradities aangetast.

Wat dat betreft zou Bauer de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk een hand kunnen geven, die met zijn prachtroman Onderweg naar Babadag (2009) met de registratie van zijn kriskrasreizen door gelijksoortige gebieden iets wilde bewaren: niet de terror van het communisme, maar wel de daaruit voortvloeiende veranderingen die alles-wat-was in hun vloedstroom dreigen mee te nemen.

Mensen zelf

Maar wat treffend is Bauers verhaal over Altmann en Novak, die los van de multimediaal gebrachte massahysterie de Grote Veranderingen terugbrengt tot de mensen zelf. Over actualiteitswaarde gesproken, want hun verhaal is nu ook dat van de opstandelingen tegen de Noord-Afrikaanse dictators geworden, en hen wacht een dito lot om dat wat ertoe doet, de beleving van de mensen zelf, ten prooi te zien vallen aan de abstractie van de massahysterie.

Terwijl de Haantjes tig maal mochten kraaien, hebben de ‘einde der beschavings’-roepers deze belangwekkende titel geruisloos laten passeren.