DEN HAAG - ‘Great Expectations’, naar de roman die Charles Dickens precies 150 jaar geleden schreef, was het thema van de zestiende editie van het literatuurfestival Writers Unlimited (voorheen Winternachten) dat van donderdag 20 tot en met zondag 23 januari in Theater aan het Spui en Filmhuis Den Haag plaatsvond.

Meer dan 80 schrijvers en kunstenaars uit binnen- en buitenland spraken op het podium en in de wandelgangen met elkaar en het publiek over hun Hoge Verwachtingen van verbeelding en literatuur. NU.nl was er bij.

"Het zijn broekriemdagen", schreef Kees van Kooten op een herfstige dag aan het Haagse festival. De organisatie vond dat juist in broekriemtijden de honger naar verbeelding en perspectief moet worden gestild. Er is immers meer dan sobere huishoudboekjes met sombere plots van enkel dalende inkomsten.

Tijdens Writers Unlimited daarom geen aangetrokken broekriemen, maar optimistisch gestemde lezers die hun favoriete schrijvers opzoeken om zich, literair verantwoord met een glas rode wijn in de hand, een hart onder de riem te laten steken.

Oude Idealen

Onder leiding van Joris Luyendijk hielden Adriaan van Dis, Maaza Mengiste en Abeer Soliman, die alle drie een boek schreven over idealen (van oude anti-apartheid strijders en oud revolutionairen uit Egypte en Ethiopië), in een bomvolle zaal hun Hoge Verwachtingen tegen het licht.

Verbeelding baart idealen, en die idealen leiden tot keuzes; keuzes die goed, maar ook slecht kunnen uitpakken. De auteurs spraken over de teloorgang, wedergeboorte en botsing van oude en nieuwe idealen.

Over de hoge verwachtingen omtrent literatuur om verschil te maken, een kentering teweeg te brengen, en over het zoeken naar de balans tussen engagement en kunst.

De Grote Witwasser

Journalist en schrijver Asis Aynan sprak met Volkskrant-columniste en actrice Nazmiye Oral, scenarioschrijver Ger Beukenkamp en auteur Ernest van der Kwast over de hoge verwachting van literatuur als middel om (familie)geschiedenis schoon te wassen.

Oral meent dat een familiegeschiedenis pas kan vliegen als het voorbij het therapeutische is en je kunt herordenen.

"Het is vaak geen kwestie van wit- of schoonwassen, maar van de oren wassen", zegt Beukenkamp lachend. "Ik vervorm, verzin, verdraai", zegt Van der Kwast over de moeder uit zijn bestseller Mama Tandoori. "De verbeelding regeert altijd, het is mijn grootste kracht."

De schrijver en zijn lichaam

Boeken zijn geesteskinderen, tot het lichaam zijn plaats opeist. Fanatiek hardloper Abdelkader Benali interviewde auteur en schaatstrainer Gerbrand Bakker en de Britse schrijver en kajakker Tim Parks over het evenwicht tussen geestelijke arbeid en fysieke dienstbaarheid.

Parks werd door lichamelijke problemen gedwongen de verstandhouding tussen zijn lichaam en zijn schrijverschap te onderzoeken en schreef hierover het boek ‘Leer ons stil te zitten’.

Lichamelijke activiteit om aan taal te ontspannen blijkt nodig voor de balans tussen geest en lichaam. Dat schept hoge verwachtingen: zien we straks allemaal afgetrainde auteurs op het Boekenbal?

Poëzie maakt gelukkig

Aan het eind van de avond bleek dat, ook in tijden van kaalslag, woorden mensen gelukkig kunnen maken. Marjolijn van Heemstra, Kees van Kooten en de Irakese Rodaan al Galidi toverden samen met het sneldichtende en musicerende trio Lang & Gelukkig! een grote glimlach op het gezicht van elke bezoeker.

Kees van Kooten bracht de poëzie van Billy Collins, Rodaan Al Galidi droeg een gedicht over een pak vla in de koelkast voor en Marjolijn van Heemstra schepte met haar voordracht uit haar dichtbundel ‘Als Mozes had doorgevraagd’ hoge verwachtingen: geestig, beeldend en raak.

Boekentank

Voor de deur stond een met boeken overgroeide tank die op een krachtige manier duidelijk maakt dat er niet te spotten valt met literatuur. De Argentijnse kunstenaar Raul Lemesoff bedacht de boekentank om in de binnenstad van Den Haag, het centrum van de macht in ons land, de strijd aan te gaan met het gebrek aan verbeeldingskracht.

En daarmee lijkt Writers Unlimited de bezoeker op weg naar huis nog een tip mee te geven: geniet van de verbeelding van literatuur.

Gelukkig maakte de Britse schrijver David Mitchell vrijdagavond in zijn lezing over de toekomst van de literatuur duidelijk dat hij nog altijd ‘Great Expectations’ koestert van de roman.