AMSTERDAM - Verschillende collega's en vrienden hebben zondag gereageerd op het overlijden van Harry Mulisch. Velen prijzen zijn werk. "Een volstrekt unieke schrijverspersoonlijkheid, met een werk dat niet met dat van veel andere mensen te vergelijken is."

Schrijver Cees Nooteboom was een vriend van Mulisch. “Wij hadden een soort clubje waar wij maandagavond altijd bij elkaar kwamen om te eten”, vertelt hij aan de NOS.

"Toen Harry steeds zieker werd ging dat niet meer, maar zijn wij naar zijn huis gegaan. En daar heb ik hem nog een paar keer gezien. Hij was natuurlijk heel ziek, maar hij zat keurig gekleed in zijn stoel, volkomen bij de tijd en er werd eigenlijk verder niet over gesproken. Een zekere heroïek ontbrak daar niet aan. Dat was heel indrukwekkend."

Volstrekt uniek

"Hij is een volstrekt unieke schrijverspersoonlijkheid, met een werk dat niet met dat van veel andere mensen te vergelijken is", vervolgt Nooteboom. "Een grote verbeelding en natuurlijk het historische geven van zijn afkomst. Hij heeft altijd gezegd ’ik ben de Tweede Wereldoorlog’.

Het feit van een Joodse moeder en een Oostenrijks-Duitse vader en dat met de Tweede Wereldoorlog die heel veel mensen überhaupt niet meer hebben meegemaakt. Dat heeft een onvervreemdbare stempel op het werk en op de man zelf gezet.’’

Joost Zwagerman

Schrijver Joost Zwagerman zegt dat Mulisch ''door sommige mensen werd ervaren als arrogant. Maar hij was juist enorm aimabel en benaderbaar. Uitspraken die hij over zichzelf deed waren zelfspot en ironisch, al zag niet iedereen dat.’’ Zwagerman noemt zijn werk ''volstrekt uniek en oninwisselbaar’’.

Jeroen Krabbé

Jeroen Krabbé, die zijn boek De ontdekking van de hemel verfilmde, noemt Mulisch ''de keizer van de Nederlandse literatuur. Het was een aardige, heel toegankelijke man.’’

''Ik heb er al dagen over nagedacht wat ik zou moeten zeggen na zijn overlijden, het zat er wel aan te komen natuurlijk. Maar het was natuurlijk de keizer van de Nederlandse literatuur", aldus Krabbé.

Het was een heel toegankelijke en aardige man. Dat verraste mij, hij leek mij altijd vrij onbenaderbaar. Ik ben bang dat zijn dood invloed gaat hebben op het literaire klimaat in Nederland. De kans is zeer klein dat er ooit iemand zal komen die zelfs maar in zijn schaduw kan staan.’’

Magnum Opus

“De ontdekking van de hemel was zijn magnum opus', zegt adjunctdirecteur Gijs Schunselaar van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). Zijn boeken waren steeds totaal anders van elkaar. Toch denk ik dat voor velen, ik weet niet of dat voor hem ook gold, De ontdekking van de hemel zijn belangrijkste boek is. Daar kwamen alle lijnen in samen.

“De betekenis van Mulisch voor de Nederlandse literatuur is enorm geweest. Door zijn oeuvre maar ook hoe hij met dat oeuvre omging. Hij was natuurlijk een toonbeeld. Vraag aan honderd willekeurige voorbijgangers naar een Nederlandse auteur en zijn naam zal veelvuldig genoemd worden”, aldus Schunselaar.

Experimenteren

Tessa de Loo stelt dat Mulisch het ''zichzelf en zijn lezers nooit gemakkelijk maakte. Hij bleef continue literair experimenteren.’’ Zij vraagt zich echter af of Mulisch over honderd jaar nog gelezen wordt. ''We koesteren in Nederland onze auteurs veel minder dan in andere Europese landen.’’

Voor de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts was Mulisch "een exponent van een generatie waarvoor literatuur heel belangrijk is, die zich met ernstige dingen bezighoudt."

De Aanslag

Een van zijn bekendste werken is het boek De Aanslag (1982), dat ook werd verfilmd en tot een theaterstuk is bewerkt. De roman over de jarenlange gevolgen van een aanslag door het verzet in de Tweede Wereldoorlog is in zeker 25 talen vertaald.

Scenarist Gerard Soeteman bewerkte De Aanslag tot filmscenario: ''De beste films worden gemaakt op basis van tweederangs boeken. Dus dat De Aanslag zo’n succes is geworden, is vooral de verdienste geweest van regisseur Fons Rademakers. De Aanslag is van alle kanten bij elkaar gejat: van De perzik der onsterfelijkheid van Wolkers tot Het meisje met het rode haar, van Rashomon van Akira Kurosawa tot Het behouden huis van W.F. Hermans.’’

De verfilming door Fons Rademakers sleepte de Oscar voor beste niet-Engelstalige film in de wacht. De roman staat al jaren hoog op de boekenlijst van middelbare scholieren.

"Als je hem door de PC Hooft zag lopen, kon je hem niet negeren of ontwijken. Hij was als een personage uit één van zijn eigen boeken.", vindt Ursul de Geer, die volgend jaar de toneelbewerking van De Aanslag regisseert.

Bekijk de Harry Mulisch-special op

NU&Toen

Bekijk de reacties op NUlive

Harry Mulisch overleden