Howard Jacobson – The Finkler Question

Bijtend geestige roman over drie vrienden op leeftijd en over joods-zijn. Een van de dertien boeken op de longlist van de Booker Prize.

Het hoofdthema in The Finkler Queston laat zich nog het best samenvatten door een bekende grap die joden over zichzelf maken. ‘Als een jood aanspoelt op een onbewoond eiland, bouwt hij 2 sjoels: eentje waar hij naartoe gaat, en eentje waar hij per se níét naartoe wil.’

Zie The Finkler Question als een eiland vol sjoels om bij benadering Jacobsons roman samen te vatten.

De roman heeft drie hoofdpersonages die met elkaar bevriend zijn: de joodse filosoof, schrijver en tv-personality Sam Finkler, de gojse BBC-programmeur Julian Treslove en hun voormalige leraar, de joodse Tsjech Libor Sevcik.

Hamlet

Finkler en Treslove kennen elkaar sinds hun schooltijd en beiden dweepten met Hamlet. Om ze te typeren: Finkler was tuk op Shakespeare’s masterheld omdat hij zelf ook wel zijn vader wilde vermoorden, en Treslove niet omdat hij zijn moeder wilde vermoorden maar Ophelia als patroonheilige van de lijdende vrouw beschouwt.

Treslove is dol op lijdende vrouwen. Libor niet: Libor is negentig en net weduwnaar geworden, na een lang en gelukkig leven met een fabuleuze pianiste en hij is minder met zijn joodse wortels bezig als Finkler.

Joodse messias

Finkler sluit zich aan bij de ASHamed Jews, joodse Bekende Britten die zich uitspreken tegen het zionisme. Een eensgezinde club? Vergeet het maar: hun groep versplintert met de dag, en bij elke vergadering worden er wel een paar sjoels bijgebouwd.

De gojse Treslove daarentegen wordt slachtoffer van een straatoverval en daarbij voor ‘jood’ uitgemaakt; een voorval dat hem dermate aangrijpt dat hij steeds meer trekjes van Arnon Grunbergs Joodse Messias gaat vertonen.

Literaire encyclopedie

Al die meningen van en over joden: de historische, de religieuze, de levensbeschouwelijke, de politieke, de haatdragende, de judeofiele, de zelfbespottende – Jacobson heeft ze alle verwerkt in deze enerverende roman waarin vrijwel elke zin betekenis heeft.

Is het niet als stilistische parel, dan is het wel als grap, als woordspeling, als interessante gedachte of door het idee erachter. The Finkler Question is als een literaire encyclopedie waarin alles is te vinden wat mensen vinden dat ze over joden moeten zeggen en wat joden van zichzelf en elkaar vinden.

Rivaal

Dat maakt The Finkler Question tot een provocatieve, bijtend geestige, humane maar vooral goed doordachte roman. En in filosofische zin is hij van belang omdat de auteur weet te verbeelden dat stelligheid vooral berust op projectie en gemakzucht.

Wat betreft Booker-kansen is het de vraag of Britten wel tolereren dat hun legendarische droge humor zo sterk naar de kroon wordt gestoken.

Beoordeling Booker:

Goed verteld verhaal + + + + +
Emotionele zeggingskracht + + + + -
Onverwacht qua thema, trant of invalshoek + + + - -
Uitdagend en onderhoudend + + + - -

Tip de redactie