Opwindend boek over de nieuwe wetenschap die in hoofden kan kijken om de werking van de hersenen in kaart te brengen, de neurowetenschappen. Hoe ver zijn we al gevorderd?

Lone Frank is een Deense neurobioloog en wetenschapsjournalist die een ronde langs de belangrijkste onderzoekscentra in de wereld heeft gemaakt. De hersenwetenschappers gaan onze wereld veranderen, zegt ze: dat is nogal een statement, maar na het lezen van dit zeer helder geschreven boek is er inderdaad geen andere conclusie.

Vanaf Copernicus

De Vijfde Revolutie, wordt deze wetenschap genoemd. De eerste revolutie was Copernicus, die in de 16de eeuw ons wereldbeeld schokte door te bewijzen dat de aarde niet het middelpunt van het universum was.

De tweede kwam van Darwin, die de mensheid in de 19de eeuw als opgewaardeerde apen opvoerde. De volgende dreun werd door Sigmund Freud uitgedeeld toen hij in de 20ste eeuw van de menselijke geest een objectieve eenheid maakte die bestudeerd kon worden. Voor de vierde tekenden Watson en Crick met hun DNA-helix en de structuur van de erfelijkheid.

Kantelend wereldbeeld

Geen van deze revolutionaire ontdekkingen is zonder slag of stoot ontvangen. En terwijl er nog druk wordt gedebatteerd over stamceltherapie en genetische modificatie, worden er op het gebied van neurowetenschappen al nieuwe kantelende wereldbeelden voorbereid.

Frank heeft haar wetenschappelijke neurobetoog gecategoriseerd en behandelt per onderwerp de vooruitgang, de – mogelijke – maatschappelijke gevolgen, de valkuilen, de merites van deze vijfde revolutie.

De religieuze hersens

Ze is Deense en ze is wetenschapper, dus het is logisch dat ze als eerste de religie op de horens neemt. Geloof en wetenschap leveren van oudsher een geweiengekletter van jewelste op, maar er valt inmiddels niet te morrelen aan het feit dat ‘religieuze gevoelens’ een hersenactiviteit zijn die het bestaan van een almachtige oproepen.

Het deel van de hersenen waar deze activiteiten plaatsvinden, zijn zichtbaar op MRI-scans. Klaar. En daarmee is de wapenstilstand tussen religie en wetenschap als een opengebarsten zweer.

In dit razend interessante hoofdstuk worden ook verschijnselen als goddelijke openbaringen en profeten teruggebracht tot logische verklaringen die in een laboratorium worden vastgesteld.

Reclame

Net zo interessant zijn de onderwerpen als marketing en het juridisch vakgebied. Ofwel: het meten van de respons op reclameboodschappen in de hersenen en het meten of iemand liegt in de rechtszaal.

Zinvol gebruik en misbruik van de nieuwe wetenschap ligt daarbij voor de hand, en weer loopt Frank een hele rits insiders af om deze topics van alle kanten onder de loep te leggen.

Ethiek als lijm

Bij het thema ‘morele reflexen’ is onze ethiek aan de beurt. Wat is goed en wat is kwaad en waarom, en in hoeverre kan de moderne wetenschap hier een bijdrage aan leveren. Vooral in deze categorie wordt er uitvoerig ingegaan op de sociale verbanden van de eerste mens; hoe daarbij de ethiek werd gevormd en als het cement fungeerde voor sociale samenhang.

Opwindend is het onderzoek in hoeverre dit soort historische codes veranderen omdat de mensheid verandert; qua (technologische) ontwikkelingen, qua biotoop, qua intelligentie.

Iedereen begrijpt het

Maar au fond is dit boek van kaft tot kaft opwindend te noemen. Frank praat me de knapste koppen ter wereld op het gebied van de neurowetenschappen, zonder academische hocus-pocus.

Iedereen kan dit boek lezen en begrijpen, en dat is maar goed ook: het is zonneklaar dat we aan de vooravond staan van een dynamische ommekeer waarover nog een breed maatschappelijk debat gevoerd gaat worden.

Hopelijk wel door mensen die ondermeer dit boek goed hebben bestudeerd, want aan dit boek hou je geen paranoia of onrust over. Geen spoortje.

Want nogmaals: dit is wetenschap, en voordat er mensen krijsend de touwen invliegen over gedachtepolitie en Minority Reports, is het zaak om je heel goed te informeren waar deze wetenschappers precies mee bezig zijn en wat ze met de resultaten beogen. Wetenschap gaat immers om weten, en dat geldt ook voor de criticasters.