AMSTERDAM – "Een grote eer en een blijk van literaire waardering", zo omschrijft Joost Zwagerman het mogen schrijven van een boekenweekgeschenk. 'Duel' was het resultaat, het eerste fictiewerk van de auteur na een onderbreking van acht jaar.

Niet dat Zwagerman heeft stilgezeten, integendeel. Hij publiceerde non-fictie en poëzie, presenteerde Zomergasten en liet zich als opiniemaker gelden in columns voor het NRC en als vast panellid van De wereld draait door.

“Het zijn turbulente jaren geweest. Ik wilde graag mijn stem laten horen en ook als schrijver betrokken zijn bij het publieke debat. Maar op een gegeven moment is het ook wel weer mooi geweest, dan heb je je mening wel gegeven”, vertelt Zwagerman aan NU.nl.

In januari 2009 vroeg organisator van de jaarlijkse Boekenweek, de CPNB, hem om het boekenweekgeschenk voor 2010 te schrijven, het jaar waarin de Boekenweek haar 75-jarig jubileum viert.

"Geen idee waarom juist dit jaar. Ik was zeer verrast toen ik werd benaderd. Meestal worden schrijvers gevraagd die recent nog een roman publiceerden. In de jaren ’90 schreef ik drie bestsellers op rij, toen hield ik stilletjes wel eens rekening met een telefoontje. Maar niet alleen de wegen van god zijn ondoorgrondelijk, die van de CPNB ook."

Hoe is het voor een schrijver om als boekenweekauteur te worden gevraagd?

“Echt een enorme eer. En bijzonder leuk om te doen ook. Het geeft je de mogelijkheid tot literaire activiteit met de bijzondere zekerheid dat je werk in grote oplage wordt uitgegeven. Dat is uniek. Ik ben er zeer blij mee.”

Is het niet moeilijk om een roman te schrijven met een deadline?

“De deadline is inderdaad wat vreemd. Want normaal is een roman pas af als hij af is. Toch is het me wel goed afgegaan. Toen de research voor Duel eenmaal was gepleegd, was het eigenlijk een feest om te schrijven. Makkelijk is het nooit en het was zeker even zoeken naar een ‘good read’, maar ik zou liegen als ik zei dat ik ervan heb wakker gelegen.

Mijn enige zorg was om binnen de toegestane 96 pagina’s te blijven. Het zijn erg kleine lettertjes geworden.”

Duel speelt zich af in de kunstwereld. De hoofdrolspeler woont enige tijd in een leeg museumgebouw dat de lezer onmiddellijk aan het Stedelijk museum in Amsterdam doet denken. Gebaseerd op de werkelijkheid?

“Toen het Stedelijk dicht ging, besloot de toenmalig directeur om als stunt in een vleugel van het museum te gaan wonen. Ik vond dat een bijzonder inspirerend idee; de man woont gewoon in een jongensboek!

Zijn woonsituatie triggerde me en staat model voor het boek. De rest van het verhaal is niet op de werkelijkheid geënt.”

Het thema van de Boekenweek ‘Opgroeien in de letteren’ lijkt jou op het lijf geschreven, hoe zie je dat zelf?

“Dat vind ik ook wel ja. Als je zoals ik jong debuteert, blijf je heel erg lang ‘de jonge schrijver’. Tot diep in mijn dertigste werd ik zo aangeduid, op een gegeven moment paste dat helemaal niet meer bij mijn eigen perceptie.

Ik vind het een fraai thema. Het beeld dat bij jongeren over literatuur bestaat is immers niet zelden dat van stoffige zure mannen op een zolderkamer die zo nu en dan afdalen om hun ei te leggen. Dat moet echt anders.”

Kan de Boekenweek daar positief aan bijdragen?

“Absoluut. Het is een uitgelezen kans om een groot publiek bij literatuur te betrekken. Ik weet dat sommige van mijn collega’s dat anders zien. Maar laten we eerlijk zijn, ik vind dat ik nu lang genoeg meedraai om dat te mogen zeggen, de literatuur kent relatief wel erg veel zeurende mensen.

Ik denk vaak: het is ook nooit goed of het deugt niet. Sommige schrijvers klagen dat de Boekenweek te commercieel is. Hoezo, te commercieel? Is het immoreel om mensen via de Boekenweek te attenderen op boeken? Ik juich de boekenweek alleen maar toe."

Het wordt een drukke week. Na het boekenbal dinsdag volgt een hele reeks signeersessies en lezingen. Waar ga je het zoal over hebben?

“Ik heb erg veel te vertellen over Duel. Bijvoorbeeld: is het niet raar dat we zoveel kunst in depot hebben zitten, dat niemand het kan zien? Dat is het thema van de kunstenares in het boek: kunstenaars mogen maar ingrijpen in het leven, maar wij mogen er niet aankomen. Dat vind ik een boeiend onderwerp.

Verder zal ik het hebben over achtergronden en het ontstaan van Duel en mijn liefde voor de kunst.

Zin in?

“Zeker. Je maakt maar één keer in je leven mee dat je auteur bent van de boekenweek, dan moet je er ook alles uithalen.”

De boekenweek loopt van 10 t/m 20 maart en wordt op dinsdagavond 9 maart door Joost Zwagerman officieel geopend op het traditionele boekenbal in Amsterdam. Het boekenweekgeschenk is gratis verkrijgbaar bij aankoop van 12,50 aan boeken. Tijdens de Boekenweek toert Zwagerman door heel Nederland voor signeersessies en lezingen.