Vladimir Nabokov – Het origineel van Laura

Het werk dat van de auteur zelf niet uitgegeven mocht worden, is nu toch uitgegeven. Zoon Dmitri negeerde zijn vaders wens en haalde de kaartjes uit de kluis. “Hoera” of “Boe”?

Vladimir Nabokov, de grote, de grote, de grote, heeft naast een literaire erfenis die elke verbeelding tart, een bak met kaartjes nagelaten waarop zinnen staan. Die kaartjes waren de aanzet voor een roman over een rijke dikkerd en zijn promiscue trofeebruidje.

Nabokov heeft de roman nooit gecompleteerd – althans, niet op papier. De essentie zat in zijn hoofd, wellicht al het hele boek, met die kaartjes als aangever. Maar toen ging de auteur dood, in 1977.

Voorwoord

Nabokov gaf zijn vrouw Vera voor zijn overlijden de opdracht om de Laura-kaartjes te vernietigen. Vera kon het niet opbrengen. Na haar dood lag de bal bij Dmitri, en die besloot – na veel wikken en wegen, zoals hij in het voorwoord schrijft – wél tot publicatie over te gaan.

In hetzelfde voorwoord trekt Dmitri een parallel met Franz Kafka en Max Brod. Kafka zou Brod speciaal hebben uitgekozen om zijn werken waaronder “Het slot” en “Het proces” te vernietigen, heimelijk wetende dat Brod het nooit over zijn hart zou kunnen verkrijgen. Vera is Nabokovs Brod, suggereert Dmitri.

Divine details

Dat klinkt plausibel. Ware het niet dat Dmitri hier een belangrijke kwestie laat liggen. En die is, heel simpel, dat Nabokovs romans zo intens compleet zijn, zo volmaakt compleet, en dat is Laura niet. Bij lange na niet.

Nabokov de Perfectionist heeft zelfs uitvoerige essays geschreven over literaire meesterwerken (van o.a. Proust, Joyce, Tolstoj, Kafka) waarin hij de compleetheid van deze werken ontleedde - hij roemde of bekritiseerde ze naarmate ze ons inlevingsvermogen wisten te voeden.

‘Caress the details,’ zei hij ooit tegen een van zijn studenten in de tijd dat hij hoogleraar letterkunde was. ‘The divine details.’

Hunkering

Je hoeft alleen maar Lolita te herlezen (nu in een goedkope editie verschenen als schaduwgezel van Laura) om te begrijpen wat Nabokov met die divine details bedoelde. Dankzij die divine details wordt het perfide karakter van Humbert Humbert tot in de haarvaten blootgelegd, en diens obsessie met zijn twaalfjarige stiefdochter Lolita.

In drie, nee twee, gutsende zinnen schetste hij Lolita’s moeder die – zover kennen we Humberts karakter dan al – op geen enkel mededogen hoeft te rekenen zodra de man Lolita in het vizier krijgt en ter plekke wordt bezeten door de hunkering naar de nymphet waarvoor alles, alles zal moeten wijken.

Blijven steken

Die kolossale hunkering, die zo adembenemend traag en vernietigend als een gletsjer aller noodlot bezegelt, is onsterfelijk geworden – met name door die divine details vol sarcasme, zwarte humor en een zeggingskracht die de fictie bijna tot huiveringwekkende werkelijkheid lijkt te verheffen.

Laura en de personages rondom haar zijn blijven steken in een kaartsysteem dat ongetwijfeld tot grootsheid had geleid als Nabokov ze met divine details had omkleed en aaneengesmeed.

Uitvoering

Nu dan. Nu zit je met een prachtige uitgave in je handen van deze kaartjes; een boek met dik papier waarop ze staan afgedrukt met perforatierand zodat je ze er zelfs uit zou kunnen wippen, met de vertaling van Rien Verhoef eronder. Dat kijken naar die kaartjes, met de doorgehaalde woorden en zinnen, de weggegumde en overgeschreven zinsneden, is evenwel ondanks alles een belevenis.

Puur omdat ze van Nabokov zijn. En dat kijken naar een manuscript in wording is niet, zoals elders wel wordt gezegd, ontluisterend vanwege het gestreep en gehannes van een grote auteur. Dat gestreep en gehannes van auteurs wordt ondermeer volop beschreven in The Believer, het tijdschrift waarin literaire grootheden van deze tijd als Ian McEwan, Paul Auster en Dave Eggers, bepaald geen doekjes winden om hun zweetrijke uren achter de respectievelijke werktafels.

Onaf

Dus ja, fascinerend is het, en wat wel op de kaartjes staat zijn heel, heel mooie zinnen. Het zijn Nabokovs zinnen. Je kunt ze lezen terwijl de klanken van Mozarts Requiem de kamer vullen en je afvragen welk nu het heeft om in dat spervuur van twee onaffe werken te piekeren hoe verkeerd dat is.

Het is als laveren tussen Scylla en Charybdis. Alleen ga ik dit boek geen sterren toekennen, al zet mijn hoofdredacteur me een pistool op de slapen (doodgaan voor Nabokov is namelijk helemaal niet erg).

Nabokov zelf

Het beste is om Nabokov zelf aan het woord te laten. Ten eerste over zijn streven naar literaire volledigheid, met een zin uit een essay over Tolstoj (zijn tekst vrij vertaald): “Elke lummel kan in grote lijnen aangeven wat Tolstoj van overspel vond, maar om Tolstojs kunst werkelijk te kunnen bevatten moet een goed lezer zich echt willen inbeelden hoe een treinwagon tussen Moskou en Sint Petersburg er honderd jaar geleden uitzag.”

Ten tweede, en nog toepasselijker in deze context, is Nabokovs uitspraak: ‘Novels should not be read, but re-read’. Omdat je inbeeldingsvermogen nooit compleet is, maar wel steeds completer wordt bij het herlezen van romans. En dat raakt eigenlijk wel de kern van deze uitgave: Laura is om te hebben en te lezen, niet om te herlezen.

 


 

Facebook & Twitter

Facebook & Twitter
Volg het nieuws van NU.nl/Entertainment ook op Facebook en Twitter

NUwerk

Tip de redactie