Thérese Cornips heeft zich gezet aan de vertaling van wat waarschijnlijk wel de beroemdste en omvangrijkste romancyclus uit het westerse taalgebied is, Marcel Proust’s Op Zoek naar de Verloren Tijd. Het eerste deel is nu verschenen onder de titel De Kant van Swann.

De Bezige Bij heeft er een uitgave van gemaakt die past bij het belang van dit project, compleet met cultuurhistorische inleiding en voorzien van annotaties.

Wie dan nog dieper wil ingaan op de wereld waarin het werk tot stand kwam, kan bij de Bij terecht voor nog twee boeken, Het Parijs van Proust met beelden en beschrijvingen van hoe het leven in die stad in die tijd geleefd werd; en Proust Verliefd over wat er rond die vermoeiende geestesgesteldheid met en rond de schrijver en diens crushes op fraaie jongemannen plaatsvond.

Exegeten

Daarbij kan je je natuurlijk afvragen of je zoiets meer of beter beleeft als je dat allemaal weet dan wanneer je, zoals schrijvers hun boeken meestal bedoelen, gewoon het boek leest en daar je eigen beelden bij schept. Maar exegeten kunnen hiermee hun hobby aardig botvieren.

Het rare aan Proust is dat hij in staat is gevoelens en gedachten, zowel als feiten, heersende mores en anekdotes, tot in de kleinste details met onaflatende omslachtigheid dermate helder in zijn halvepaginalange zinnen te beschrijven dat je je weerloos laat meedeinen in sferen waarvan je – zeker in het huidige multitaskende tijdsgewricht – geen weet meer had.

Verloren strijd

Dat kan alleen door feilloze woordkeuze gevat in spatzuivere zinsbouw. Geen sinecure om daarvan, in een knoestige Germaanse taal als de onze, zoveel over te houden dat de leeservaring enigszins vergelijkbaar is. De vertaalster doet haar best, maar eigenlijk is dat dus bij voorbaat een verloren strijd.

Dat begint al bij de titel: Du coté de chez Swann betekent vreselijk veel, maar wat het zeker niet betekent is De Kant van Swann.

Elegantie

Desondanks moet je zoveel tijd als je kunt besteden aan De Verloren Tijd. Gun jezelf die uren van nostalgie, de luxe van totaal opgaan in geneuzel over de geur van koekjes, het genot van mooie melodieën en de gelukzaligheid van onbeantwoorde liefdes.

Als tegenhanger van een wereld waarin je door media – of je wilt of niet - op de hoogte gehouden wordt van iedere burenruzie, elke zwangerschap van vrouwen die je nauwelijks kent en elk schandaal aan de dorpspomp, is het een enorme opluchting om zulke dingen elegant verwoord te beleven in een tijd waarnaar je als vanzelf gaat terugverlangen. Terwijl je niet wist dat je die ooit verloren had.

(Marcel Proust – De Kant van Swann, William C. Carter – Proust Verliefd, Henri Raczymov – Het Parijs van Marcel Proust Hervonden)