Lluís-Anton Baulenas – Voor een zak met botten

Krachtige roman over de Spaanse burgeroorlog die nog altijd als een diep litteken de Iberische geschiedenis ontsiert.

Het is sinds Zafóns bestseller Schaduw van de Wind dat er in het noordelijke gedeelte van West-Europa meer aandacht kwam voor het Spaanse schrikbewind van generaal Franco.

Door de Koude Oorlog was het regime van communistisch Rusland ons niet onbekend, en over de Duitse bezetting van WO2 kan ook niet genoeg geschreven worden.

Geest uit de fles

Door schrijvers als Zafón, Llamazares, Cabré en Baulenas (die ons al eerder onthaalde op zijn schitterende Het Geluk), wordt ook de 20ste-eeuwse Spaanse tragedie van de Franco-periode voor ons blootgelegd.

Achter de façade van het ons bekende vakantieland met Costa’s en tafels vol tapas smeult nog altijd een duister, grimmig verleden waar veel te lang over gezwegen is.

Ophef

“Voor een zak botten” is een bliksemende titel in de recente reeks boeken over dit onderwerp. Een die zo krachtig is dat hij in Spanje voor ophef zorgde.

Baulenas verwerkte de mensonterende omstandigheden van de Spaanse concentratiekampen in zijn verhaal, waar niet iedereen, slachtoffer noch aanstichter, graag aan wordt herinnerd.

Vermoord

Het is Baulenas’ keuze voor de hoofdpersoon die de toon zo snijdend kan maken. Het verhaal wordt verteld vanuit de jonge Genís Aleu, die door de burgeroorlog van zijn jeugd is beroofd. Zijn vader komt in een concentratiekamp terecht, zijn beste vriend wordt vermoord, en zijn moeder wordt een wrak.

Genís moet zijn kinderjaren onder erbarmelijke omstandigheden doorbrengen in het armenhuis, waar zijn persoonlijkheid wordt gegalvaniseerd door de bruutheid van zijn dagelijkse bestaan.

De opdracht

Als Genís’ vader na de oorlog meer dood dan levend thuiskomt, laat hij zijn zoon zweren om de botten van zijn in het kamp vermoorde vriend op te sporen, zodat die alsnog een fatsoenlijke begrafenis krijgt.

Het wordt niet zomaar een speurtocht met een plattegrond op zak: Genís moet in het gevaarlijke Spanje zijn eigen overtuiging geweld aandoen om zijn belofte in te kunnen lossen.

Met zoveel moeite voor een zak botten symboliseert Baulenas hoe hevig Spanje worstelt om recht te laten geschieden. Hoe zwaar het valt om iets van de waardigheid te herstellen die door Franco werd verpulverd.

Verfoeilijk

We zien Genís via flashbacks als kleine jongen ten tijde van de Spaanse Burgeroorlog, en later in het jaar 1949, wanneer hij tijdens de Franco-dictatuur.als volwassen legionair achter die zak botten aangaat.

Een queeste waarbij hij overal mensen ontmoet die hij verfoeit. Burgers, bevelhebbers, soldaten.

Dwepen met Franco

Ook het journaille krijgt van Baulenas een fikse veeg uit de pan, die Franco’s bezoek aan Portugal roemt alsof het een volksheld betreft. Als Genís het ene na de andere lovende krantenbericht over dit staatsbezoek leest, schrijft hij in gedachten knarsetandend zijn eigen persbericht: “De Generalísimo van de strijdkrachten […] heeft het goed bevonden hem er bij mij in te steken, flink diep, helemaal. […] Ik zal niet poepen tot ik ontplof om zo lang mogelijk de herinnering te bewaren aan die verheven, oprecht en historische anale penetratie.”

Broeiend

Van een publieke en grondige verwerping van de burgeroorlog en de daaropvolgende dictatuur is lange tijd geen sprake geweest. Pas in 2005 is het laatste standbeeld van Franco (in Madrid) uit het straatbeeld verwijderd.

Het is dan ook geen wonder dat er door schrijvers als Baulenas zo fel wordt uitgehaald naar deze periode. Wat zo lang verzwegen moest blijven, gaat broeien tot de deksel eraf vliegt.

De stijl van deze roman mag dan prachtig beheerst en weloverwogen zijn, de zinnen branden inhoudelijk dat het papier er van gaat roken.

Tip de redactie