Een oude man hoopt zijn laatste dagen rustig te kunnen slijten. Maar als de burgeroorlog ook in zijn dorp toeslaat, verliest hij eerst zijn vrouw en daarna ook zijn verstand.

Ismael Pasos, een oude schoolmeester, woont samen met zijn vrouw Otilia in een dorpje in Colombia. Het kleine San Jose heeft in eerdere tijden oorlog gekend, maar even lijkt dit heel ver weg.

Ismael slijt zijn dagen met het verzorgen van de tuin, het plukken van sinaasappels, het kijken naar mooie jonge vrouwen en het kibbelen met zijn vrouw. Aan dit rustige, idyllische leven komt een einde als de oorlog langzaam oprukt en het dorpje steeds vaker wordt opgeschrikt door militair geweld.

Steeds meer mensen om Ismael heen verdwijnen. Worden ze niet vermoord door de guerrilla of door het leger, dan vluchten ze wel het dorp uit. Zijn leven dat bestond uit rust en regelmaat is bruut verstoord en als zijn vrouw Otilia plotseling wordt vermist, lijkt een goede afloop verder weg dan ooit.

Colombia

In Colombia wordt het werk van Evelio Rosero succesvol geweerd door de autoriteiten vanwege zijn kritische toon en zijn nauwgezette weergave van de gebeurtenissen in zijn land. Toch kreeg hij in 2006 internationaal erkenning toen hem voor De vertrapten (Los Ejércitos) de prestigieuze Tusquets Prijs voor Literatuur werd toegekend.

Rosero beschikt over de kunst om slechts met weinig woorden treffende beelden op te roepen. De passages waarin het leven voor de oorlog wordt beschreven, meanderen rustig voort en roepen een vredige, idyllische sfeer op.

Verlangen

Een andere kunst die Rosero beheerst, is dat hij expliciet zaken kan benoemen zonder vulgair te worden. De beelden van de mooie vrouwen die Ismael begluurt, zijn pakkend en roepen een soort sensueel, loom verlangen op naar Latijns-Amerikaanse zomeravonden inclusief salsamuziek, gebruinde mensen en vrouwen met rode lippen en ronde billen.

Hoe rustig deze passages worden beschreven, hoe gehaast en rommelig de passages kunnen zijn waarin de oorlog wordt beschreven. Natuurlijk heeft dit verschil in stijl een dragende functie, maar de haastige, niet-ritmische gedachtegangen van Ismael zijn soms moeilijk bij te houden en kunnen de vaart enigszins uit het verhaal halen.

Toch geeft deze gejaagde stijl het verhaal een extra dimensie mee; de paniek van Ismael wordt voelbaar waardoor het makkelijker is om je in te leven in de oude schoolmeester.

Sluimeren

Het verhaal over Ismael en zijn dorpsgenoten maakt indruk, hoe dan ook. Het gegeven dat het er in Colombia – en niet alleen daar – echt zo aan toe kan gaan, maakt het misschien nog wel indrukwekkender.

Desondanks kan het verhaal hier en daar niet helemaal lekker lezen. Je moet houden van de stijl en er als lezer goed bij de les blijven. Alle verschillende Spaanse namen zijn soms lastig te onthouden en door het falende geheugen van Ismael vallen er ook voor de lezer hier en daar gaten.

Ook het feit dat er veel gebeurt waar eigenlijk weinig over wordt geschreven – de nadruk ligt op Ismael en niet op beschrijvingen van gebeurtenissen – kan als een gemis ervaren worden door sommige lezers.

Niettemin is De vertrapten het lezen waard. Het verhaal zal zeker een paar dagen blijven sluimeren, waarna je waarschijnlijk alleen nog maar meer begrip voor het werk zal opbrengen.