Het verhaal van een Rus die terugblikt op zijn leven wordt een grootse vertelling over de 20ste eeuw.

John Boyne werd in Nederland bekend met zijn roman ‘De jongen in de gestreepte pyjama’, een aangrijpend verhaal over een jong Duits jongetje dat tijdens WO2 vriendschap sluit met een joodse jongen in een kamp.

In The House of Special Purpose worden eveneens historische omwentelingen teruggebracht tot het vertelsperspectief van directe getuigen, maar nu betrekt Boyne er nog meer geschiedenis bij.

Het is een epos waarin een Russische man in het hart van vele beslissende gebeurtenissen uit de 20ste eeuw staat.

De opstand van de bolsjewieken, het einde van tsaristisch Rusland, de dood van de Romanovs, de opkomst van het communisme, en de eerste en tweede wereldoorlog in het westelijke deel van Europa.

Moordaanslag

Het ongewone verhaal van Georgy Jachmenev begon in het afgelegen, onbeduidende dorpje Kashin, waar de dagelijkse sleur wordt onderbroken door het bezoek van een neef van de tsaar. Zonder opzettelijk heroïsch te zijn voorkomt Georgy een moordaanslag op deze neef.

Als dank wordt hij aan het hof van Sint Petersburg tot speciale bewaker van de zoon van de tsaar aangesteld.

De zoon was, zoals bekend, de enige mannelijke erfgenaam van Nicolaas en Alexandra Romanov. Maar hij was erg ziekelijk aangelegd en werd behandeld als een ei van Fabergé.

Verleden, heden

Ongeveer 70 jaar later woont Georgy in Engeland, waar hij in de jaren ’20 via een omzwerving naar Parijs met zijn eveneens Russische vrouw Zovya naartoe is gevlucht. In Engeland heeft hij zijn hele leven in de kalme omgeving van de Britse bibliotheek gewerkt.

Naarmate hij terugblikt op zijn leven en zijn geheimen steeds meer prijsgeeft, wordt het steeds duidelijker waarom hij en zijn vrouw die sterke behoefte hadden aan anonieme kalmte.

Gevlucht

Maar The House of Special Purpose is meer dan alleen een roman over een man die opstand, chaos en oorlogen overleeft. Het is ook een tedere roman over een grootse liefde tussen twee mensen die een verleden met zich meetorsen dat als een schaduw over hun leven en denken blijft hangen, hoe ver ze er ook van weg zijn gevlucht.

Het is een roman over wroeging, verlies en verdriet. Over pijnlijke keuzes die de geschiedenis ons soms dwingt te maken en waarmee we later in het reine moeten komen – of er simpelweg mee moet leren leven, if ever.

Vergelijking

Dat zijn zware thema’s, en het is indrukwekkend hoe Boyne die in deze veelomvattende, historische roman heeft weten te verwerken. Het grootste deel van het boek slaagt hij daar wonderwel in, met zijn stilistisch hoogwaardig proza waarmee hij een magnifiek beeld schetst van de grandeur van St Petersburg en de duisternis die over Europa valt.

Het boek was een meesterwerk geweest als Boyne zijn protagonist wat minder in de richting van Forrest Gump had gedreven.

Georgy is als weldenkend, literair onderlegd man weliswaar het intellectuele en wijze broertje van Gump, maar door de vele ontmoetingen met groten der aarde die een sleutelrol in de 20ste eeuw hebben gespeeld, komt die vergelijking niettemin naar boven drijven, en dat voelt in zo’n serieuze roman als deze niet helemaal juist.