Dominique Moïsi – De geopolitiek van de emoties

De Franse intellectueel Dominique Moïsi doet met dit boek een poging om de culture clash te verklaren aan de hand van emoties.

De afgelopen tien jaar zijn minstens turbulent te noemen. We noemen de economische hoogconjunctuur van begin jaren ’90, de uitbreiding van de EU, het eind van de Koude Oorlog. Dergelijke ontwikkelingen gingen gepaard met een hoge mate zelfvertrouwen.

Maar 9/11, de migratieproblematiek en de opkomst van het wereldwijde moslimfundamentalisme beuken met een bloederige bijl op dit zelfvertrouwen in.

Ideaalplaatje

Het is opmerkelijk dat Moïsi in zijn boek ‘De geopolitiek van emoties’ ook de opkomst van economische grootmachten als China en India als factoren van toenemende angst in de westerse wereld noemt.

Immers, als samenspel van productie- en afzetgebied en uitwisseling van technologieën zou dit toch, zeker ten dele, het ideaalplaatje moeten weerspiegelen van wat men ooit met de oprichting van wereldwijde allianties voor ogen had.

Drie groepen
 

Moïsi deelt de wereld in drie emotiegroepen op. De emotie van de vernedering in de Arabische wereld, de emotie van de angst in de westerse, en de emotie van de hoop in China, India en delen van Zuid-Amerika door hun economische groei en ontwikkeling.

Samengevat: de oorzaak van de emoties moet worden gezocht in toenemende danwel (dreigend) afkalvende materiële welvaart, en de vernedering om van al deze dynamiek uitgesloten te zijn.

Nuance

Bij zo’n grootscheepse definiëring van een uiterst complexe wereld (6 miljard complexiteiten, om het zomaar even te noemen), rijst als vanzelf de vraag tot nuancering. Terwijl Moïsi dat met de emotie als leidraad juist heeft willen doen.

Wat echter niet duidelijk uit dit boek valt op te maken, is of die emoties oorzaak of gevolg zijn van de ontwikkelingen die tot het huidige wereldbeeld hebben geleid.

Glad ijs

De auteur biedt wel zeer waardevolle leeskost met zijn uitgebreide onderzoeken en historische feiten. Maar waar hij een pleidooi houdt voor introspectie en broodnodige verandering van mentaliteit, wordt het ijs glad.

Is het geen wet van meden en perzen dat mensen pas veranderen door een omvangrijke ramp, en dat zij gewoontegetrouw nooit bij voorbaat (kunnen) veranderen om die ramp af te wentelen? Niet omdat we zo hardleers zijn, maar omdat elke generatie opnieuw met zijn eigen emoties begint en niet met de wijsheid van de geschiedenis in het babyhoofd.

Twee scenario’s

Die bijsmaak ligt nog het scherpst op de tong bij de twee toekomstscenario’s die hij aan het eind van het boek schetst: een met rampzalige en een met weldadige gevolgen. We wonen nu eenmaal niet op een planeet waarop elke aardling is doortrokken van de vereiste wijsheid, inzicht en vooral zelfbeheersing voor no. 2.

Het moet een bittere pil zijn voor het o zo marginale, denkende gedeelte dat deze eigenschappen wel bezit, dat de rest gewoon doet wat zij doen en ons geschiedenisboek op hun eigen wijze volschrijven.

Zo’n boek als dit komt dan wel weer erg 20ste eeuws over, met de illusie van de maakbaarheid. En alles wijst erop dat we gezamenlijk nog lang niet zo ver ontwikkeld zijn.

Tip de redactie