Nu de film Watchmen in de bioscopen draait, staat de originele cultstrip uit de jaren tachtig ook weer in de belangstelling. De nieuwe Nederlandse vertaling toont ons de pijnlijke onvolmaaktheid van de mens – of deze nu een gewone sterveling is of superheld.

Hij is weer helemaal hip: de gemankeerde superheld. Op zich niet zo vreemd in een tijd waarin het financiële gebakkelei in de echte wereld pijnlijk duidelijk maakt dat zelfs de geleerde hotemetoten aan wie de gewone mens het reilen en zeilen van onze aardkloot heeft toevertrouwd het eigenlijk ook niet weten.

Zoiets ontluisterends vindt natuurlijk zijn weerslag in de populaire cultuur. En dus heeft Batman ook even geen substantieel weerwoord tegenover zoiets grilligs en onvoorspelbaars als The Joker (zie: The Dark Knight).

En weten de helden uit de tv-serie Heroes ook even niet wat ze met hun pas ontdekte superkrachten moeten beginnen. Helden zijn kortom ook maar gewone stervelingen en dat is een geruststellende gedachte. Of niet?

Doembeeld

In Watchmen, de beroemde twaalfdelige beeldroman uit 1986 schetsen illustrator Dave Gibbons (Green Lantern) en meesterscenarist Alan Moore (V for Vendetta, From Hell) een akelig doembeeld van deze al te menselijke gekostumeerde helden. Hoewel ze goed probeerden te doen, hebben ze er in feite een potje van gemaakt.

Zo is de sigaarrokende Comedian een amorele verkrachter, is Nite Owl zonder zijn kostuum impotent en is de mysterieuze Rorschach een mishandelende en moordende pyschopaat met een moeilijke jeugd.

De aantrekkelijke Silk Spectre II heeft al helemaal geen zin in het superheldenbestaan, maar is er met heug en meug in geduwd door haar moeder, de originele Silk Spectre.

Deze eerste Silk Spectre was ooit een gevierde superheldin, toen het nog legaal was om in de Verenigde Staten gemaskerd achter de boeven aan te hollen.

Veranderd

Nu, anno 1985, zijn er heel wat dingen veranderd: Watergate heeft nooit plaatsgevonden en de VS hebben de oorlog in Vietnam gewonnen in deze what-if van Moore en Gibbons.

De meeste superhelden zijn met pensioen sinds de federale overheid onder president Richard Nixon maskers verbiedt. Of ze werken in overheidsdienst, wat gewoon een verkapte manier is om de gemaskerde wrekers scherp in de gaten te kunnen houden.

Dat hun bestaan slechts een farce was, werd er nog eens extra ingewreven door de komst van Dr. Manhattan, een gemuteerde blauwkleurige halfgod.

Hij is de enige superheld met échte superkrachten die hij verkreeg door een tragisch ongeval in een laboratorium – het zal weer eens niet zo zijn.

Dr. Manhattan zorgt er in z’n uppie voor dat de balance of power tussen Amerika en de Sovjet-Unie intact blijft.

Rode draad

In de originele strip worden deze complexe verwikkelingen via een creatieve verhaalstructuur behapbaar uit de doeken gedaan.

Rode draad waaraan het verhaal is opgehangen is een moordmysterie: Watchmen opent met de brute moord op de Comedian in ruste.

De luguber ogende Rorschach vermoedt een complot tegen de ‘maskers’: oude vijanden uit het criminele circuit, de overheid of iemand uit de eigen gelederen? De verdachten blijken legio als Rorschach zijn oude collega-helden probeert te waarschuwen.

Ramp

Deze queeste vormt een smeuïg en vooral bloederig vehikel voor Gibbons en Moore om zoveel mogelijk te laten zien hoe getroebleerd de gekostumeerde misdaadbestrijders in werkelijkheid zijn, de superhelden in wie de maatschappij haar vertrouwen heeft gesteld.

Als Dr. Manhattan ook nog in een nederlaag wordt gelokt en wordt verbannen, is het hek definitief van de dam: een nucleaire ramp staat op uitbarsten. Geen superheld die daar wat aan kan veranderen, tenzij er harde keuzes worden gemaakt.

Volwassen

Kun je zo’n gelaagd en rijk verhaal als Watchmen nog afdoen als een simpele comic, als pulp? Nee, daar is de thematiek te volwassen voor.

Wat tussen de realistische dialogen en ietwat oubollige tekeningen opvalt is de venijnige zelfspot.

Welk weldenkend mens draagt nu zijn onderbroek boven zijn gewone kleding? vraagt de gepensioneerde masker Hollis Mason zich in retrospectief af.

Natuurlijk staat ook Watchmen bol van de verwrongen en clichématige symboliek: de smiley – het geliefde herkenningsteken van de Comedian – besmeurd met bloed en de wijzers van de klok die onheilspellend steeds verder richting twee voor twaalf kruipen springen het meest in het oog.

Maar de pregnante slogan “Who watches the watchmen” is behoorlijk eng actueel en dat maakt de Nederlandse vertaling meer dan gerechtvaardigd.

Vier sterren