Hanif laat zijn literaire kunsten los op de moordaanslag op generaal Zia, die in de jaren 80 president was van Pakistan. Genomineerd voor de Booker Prize 2008.

Generaal Zia (1924 - 1988) leidde de coup tegen Ali Bhutto (de vader van de onlangs vermoorde Benazir Bhutto) en werd in 1978 president van Pakistan. Zia's presidentiële vliegtuig stortte in 1988 neer, en tot op de dag vandaag is er onduidelijkheid over de aanleiding van deze crash.

Hanif komt 20 jaar later met dit fictieve verhaal dat ons terugbrengt naar datzelfde jaar, een maand voordat Zia voor het laatst zijn instapkaart zou laten zien. Het was in de tijd dat de strijd in Afghanistan naar een einde leek te lopen: de Russen trekken zich terug en de Taliban zijn zich aan het manifesteren.

Buddy's

Hanif introduceert zijn eigen fictieve hoofdpersoon: de jonge onderofficier bij de luchtmacht, Ali Shigri. Shigri staat er beroerd voor, want hij heeft verzaakt om de afwezigheid van een zijn mannen op te merken, ene Obaid.

Shigri en Obaid onderhielden een speciale relatie waar literaire interesse ook een rol in speelde, en de rest van hun legerbuddy's vermoedden een je-weet-wel-relatie tussen die twee.

Politieke gevangene

Daarom slikt de legerleiding het ook bepaald niet dat Shigri geen flauw idee heeft waar Obaid is, en hoe hij een klein vliegtuigje heeft kunnen stelen zonder dat iemand het merkte. Of erger nog: zonder dat dit gerapporteerd werd.

Shigri wordt afgevoerd naar een speciaal kamp waar politieke gevangenen achter slot en grendel worden gehouden, en de omstandigheden waaronder deze mannen moeten leven zijn allesbehalve fris.

Paranoïde dictator

Zia heeft ondertussen de trekjes waaraan zo ongeveer elke dictator uit de geschiedenis lijdt: een ernstige vorm van paranoia want zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. Hij is ervan overtuigd dat er een aanslag op zijn leven wordt beraamd, en weigert te verhuizen naar het nieuwe Presidentiële Paleis - tot ongenoegen van zijn helleveeg van een echtgenote die zich een leven als First Lady heel anders had voorgesteld.

Zia steekt zijn neus steeds dieper in het verhaal van Jonas en de Walvis: niet wetend dat hij straks in een op baleinen lijkende omgeving minder fortuinlijk zal eindigen dan Jonas.

Rouwbetoon

De toon van Hanif is onder al deze wrede omstandigheden nog altijd sardonisch. De satire wordt qua sfeer nog spitser als er tijdens een militaire parade een dodelijk ongeluk gebeurt met een van zijn agenten van de veiligheidsdienst: zijn parachute gaat niet open en de man stort voor zijn ogen te pletter op het plein.

Zia trekt het zich aan, maar hij had zich nog ellendiger gevoeld als hij had geweten dat pal achter hem zijn hoofd veiligheidsdienst de woorden van rouw al stond te repeteren in zijn hoofd vóórdat de man viel, alsook woorden van rouw om hun geliefde president die hen zou zijn ontvallen.

Zia's paranoia is dus terecht, want vanuit diverse hoeken zijn er plannen om hem naar de eeuwige jachtvelden te helpen.

Stalin & Zia

Hanifs roman vertoont overeenkomsten met die andere Booker Prize-kandidaat: Tom Rob Smith's Kind 44. Die schetste het onmogelijke leven van het volk - militairen incluis - onder het Stalinistisch regime, en Hanif beschrijft het leven van de Pakistanen onder het bewind van Generaal Zia.

Weinig verschil qua verschrikking. Het is een bewind waarin vrouwen er onder islamitische wetgeving - mild uitgedrukt - extreem bekaaid van afkomen, waardoor hen ingeval van beschuldigingen van overspel of na een verkrachting slechts een absurde verdediging rest. Om maar één krom voorbeeld te noemen.

Politiek realisme

En het is alsof de Booker-jury dit jaar voor politiek realisme is gegaan: in Pakistan verschilt het leven van de gewone man zoals verbeeld door Hanif weer weinig van dat van Balram Halwai uit Aravind Adiga's De Witte Tijger. Burgers zonder rechten moeten zich op eigen houtje staande zien te houden, wat inhoudt dat ze manipuleren waar ze kunnen, stroop smeren en anderen benadelen om hun eigen hachje te redden.

Net als in Adiga's roman is Hanifs toon mild ironisch maar ook bitter, en is het niet moeilijk om tussen de regels door een boze aanklacht te lezen naar de powers that be en wat dergelijke onderdrukkende regimes met de burgers doen.

Dapper

Het is prijzenswaardig en dapper dat Hanif geen concessies heeft willen doen aan lui die een minder ontwikkeld gevoel voor humor hebben, want in zijn satire haalt hij venijnig uit naar misstanden in de islamitische wereld die beslist kritiek verdienen maar om bekende redenen verzwegen blijven. Ook zullen er aardig wat mensen rondlopen die er bepaald niet om zitten te springen de waarheid omtrent Zia's moordaanslag op te rakelen, al is dit een fictieve.

Vooral niet bij een spotzieke auteur als Hanif, wiens sarcasme impliceert dat hij zich niet laat intimideren. Ofwel: hij is van robot een individu geworden met een eigen wil, en een grotere misdaad is in de ogen van islamitische machtswellustelingen niet denkbaar.

Uitgeverij Contact. Oorspronkelijke titel: A Case of Exploding Mangos.