Aharon Appelfeld - Het Tijdperk der Wonderen

Beeldschone roman uit 1978 is opnieuw uitgegeven. Appelfelds stem is na dertig jaar nog altijd universeel en indrukwekkend.

Hij heeft de uitstraling van Primo Levi, deze Appelfeld. Ook een overlevende van de Holocaust, en ook een man die zijn resterende leven niet wilde laten verbitteren door de verbittering.

Net als Levi zoekt hij naar de schoonheid in het leven, ondanks de inktzwarte ervaring van de Grote Dood onder het nazibewind. En zelf droeg Appelfeld aan deze schoonheid bij in de vorm van een zuiver geschreven roman over Oostenrijk ervoor en erna - Het Tijdperk der Wonderen.

Intellectuelen

Het verhaal begint in Oostenrijk in de jaren dertig. De jonge Bruno is de dertienjarige zoon in een niet praktiserend joods gezin uit die karakteristieke intellectuele klasse. Zijn vader is een schrijver die ooit gevierd was, nu beleeft hij moeilijker tijden.

Niet alleen zijn boeken ondervinden meer kritiek van de uitgeverijen; het dagelijks leven van de joden wordt in toenemende mate verstoord door het antisemitisme dat als een bacteriële oorlog door het continent waart.

Het effect dat dit heeft op zijn vader, is er een van zelfhaat. Dat wonderlijke fenomeen waarbij joden alle hoeken en kieren afpluizen om redenen te kunnen opvoeren voor de groeiende gojse haat jegens de joden. Buiten worden de leefomstandigheden van de joden steeds nijpender, binnen breekt Bruno's vader op zijn manier hun leven af.

De omslag

In het tweede gedeelte is alles al gebeurd en nooit meer terug te draaien. Het eerste gedeelte eindigde met Bruno en zijn ouders die in de deportatietreinen naar de kampen werden afgevoerd, en dan maakt Appelfeld de switch naar dertig jaar later. Over de mensonterende toestanden in de kampen heeft Appelfeld niet willen of kunnen schrijven.

Memory Lane

Bruno woont inmiddels in Jeruzalem, maar hij keert nog eenmaal terug naar zijn geboortedorp. Hij aanschouwt het leven in het dorp waar een hele intellectuele klasse uit hun voegen is gelicht om voor altijd te verdwijnen.

Hij beschrijft de ontmoetingen met mensen die net als hij slachtoffer zijn, met mensen die niet willen weten, met mensen die geplaagd worden door hun geweten. Ofwel: hij schrijft op genuanceerde wijze over de nasleep van WO2.

Rembrandtproza

En wat kan die man schrijven. Appelfeld werkt met licht en donker als een Rembrandt met zijn canvassen. Wat hij zegt en doet is realistisch, open en eerlijk, wat hij verzwijgt is net zo aanwezig als wanneer hij het had uitgeschreven.

Maar van de mildheid van de man zou zelfs Ghandi nog kunnen leren. Creatief, vindingrijk en speels naar het leven toe, zelfs na de vernietigende ervaring in de kampen. Zelfs na de nimmer aflatende bereidwilligheid van zijn omgeving om met een scherpgerande krabber voortdurend rafels te trekken in de joden en hun joodse levens.

Zelfs het onbegrijpelijke begrijpt Appelfeld nog. Daar heb je een veerkrachtige geest voor nodig, een die zelfs niet door de Holocaust aangetast kon worden.

Uitgeverij roman | Anthos.

Oorspronkelijke titel: Tor ha-pela'ot.

Tip de redactie