In 1975 werd de grootste in gevangenschap levende kudde giraffes ooit in Tsjecho-Slowakije vernietigd. J.M. Ledgard werd gegrepen door dit verhaal en schreef zijn gelaagde debuut over deze vergeten episode uit de geschiedenis.

Het vergt wat lef om je boek te beginnen met de geboorte van een giraffe vanuit het perspectief van het dier zelf. De Schot J.M. Ledgard trekt hier voor zijn romandebuut weinig van aan.

Hij voelde zich bij het schrijven van zijn boek sowieso onaantastbaar want, zo schrijft hij in zijn inleiding op het verhaal, "vanaf het begin leek dit boek eerder mij op te zoeken dan ik het boek, en terwijl ik het schreef vielen er vreemde dingen voor, die ik opvatte als bevestiging."

Dierentuinfreak

Dierentuinfreak Ledgard stuitte bij toeval op het verhaal van de grootste in gevangenschap levende kudde giraffes ooit in een dierentuin van het communistische Tsjecho-Slowakije. Op 1 mei 1975 gaf de geheime dienst opdracht tot de vernietiging van deze kudde, bestaande uit 49 giraffes.

Er is nooit een verklaring gegeven voor deze actie. Alle sporen werden zorgvuldig gewist, vragen stellen was zinloos. Ledgard werd gegrepen door dit gegeven: "Al in het begin besefte ik dat Giraffe een verhaal was dat ik móést schrijven."

Vleugje Romantiek

Hoewel de aanleiding voor zijn schrijfsel hard en zelfs bloederig is, laat de stijl van Ledgard zich kenmerken als dromerig en passioneel. Dat is opvallend voor een correspondent van het overwegend zakelijke tijdschrift The Economist.

Nog opvallender is het vleugje Romantiek in Giraffe. Op enkele uitzonderingen na voelen vrijwel alle hoofdpersonages zich vrijer in de natuur. Ji?í, boswachter en scherpschutter is communist in zijn bos, maar daarbuiten voelt hij zich gevangen in het systeem. Amina voelt zich in haar element wanneer ze in het Sv?t-meer zwemt of wanneer ze in de nabijheid van de door haar geliefde mysterieuze giraffes is. De fabrieksomgeving benauwt haar. Om over de giraffes zelf maar te zwijgen.

Het communistisch momentum is de gevangenis van de personages, net als de dierentuin voor het lijden van de gevangen giraffes staat. De Tsjecho-Slowaken bestaan niet écht, maar slaapwandelen door het bestaan. Net als de giraffes, die vrijwel nooit slapen.

Afstandelijk

Een interessante vergelijking die nog werkt ook. Maar daar blijft het niet bij. Ledgard etaleert zijn uitgebreide literatuurkennis en zijn voorliefde voor Tsjecho-Slowaakse mythen. Ledgard hangt zijn personages aan hen op: Pip uit Great Expectations van Dickens, Bellini's opera La Sonnambula, Praagse waterwezens, de vodníks. Een mooie vondst, maar het veronderstelt wel veel kennis bij de lezer.

De karakters worden nu weliswaar rijkelijk beschreven, maar de 'klik' blijft vooralsnog eventjes zoek. Het is daarom ook vreemd dat Ledgard de bravoure-opening van zijn boek niet verder heeft uitgebuit. De onafwendbare dood van de giraffekudde wordt niet beschreven door de ogen van Sn?hurka (Sneeuwwitje, omdat haar buik zo wit als sneeuw is), zoals te verwachten viel. Deze lacune doet verder niets af aan de gruwelijke ontknoping. Tijdens de nachtelijke executie en de slacht van de kudde schuwt Ledgard de liters bloed en stapels ingewanden geenszins.

Geen vals sentiment

Hoewel de ontknoping zonder Sn?hurka een gemiste kans lijkt om de lezer nóg meer bij het verhaal te betrekken, lijkt het een weloverwogen keuze te zijn geweest. De lepe Ledgard weet wat hij wil. Zijn boek is net zo gladgestreken als het communistisch systeem dat deed met deze vreselijke slachting.

Maar, let wel: geen vals sentiment voor Ledgard. In plaats daarvan neemt hij een amusant loopje met de lezer, aan de hand van de hemodynamicus Emil: "Mijn ogen tranen: er hangt hier een te hoge concentratie ammoniak". Net zo ironisch is de kerstversieringenfabriek waar Amina werkt. Daar worden niet alleen versieringen voor een christelijk feest geproduceerd, maar ook glazen Uncle Sam-figuren voor de Amerikaanse markt. Dat schoonheidsfoutje werd natuurlijk ook onder het tapijt geveegd.

Eng perfect

Het ironische geval wil ook nog eens dat er recentelijk verhalen in de media op zijn gedoken over dierentuinen die het niet zo nauw nemen met het welzijn van hun dieren. Een dierentuin in Erfurt raakte in opspraak omdat de medewerkers herten en zwijnen slachtten en het vlees verkochten. En volgens een onderzoek van The Sunday Times worden in dierentuinen over de hele wereld onder meer gezonde tijgers gedood en vervolgens aan verzamelaars verkocht om opgezet te worden en hun huiden als trofeeën tentoon te stellen. Ook alweer zo'n vreemd toeval waar Ledgard het in zijn voorwoord over had? Zelden zo'n eng perfect en opportuun debuut gelezen.

Uitgeverij: Signature
Oorspronkelijke titel: Giraffe