Met zijn fantasierijke debuutroman sleurt kunstenaar/schrijver Steven Hall zijn lezers mee in een maffe wereld propvol Ludoviciaanse haaien, conceptuele boten en letterbommen.

Eric Sanderson is zijn geheugen kwijt. Dat is op zichzelf niet vreemd na een traumatische gebeurtenis zoals hij die heeft meegemaakt, ware het niet dat dit volgens Erics psycholoog zijn elfde terugval is. Tijdens een romantische vakantie op het Griekse eiland Naxos is zijn vriendin Clio Aames verdronken en daar heeft Eric een zeer zeldzame dissociatieve aandoening aan overgehouden. Of ligt er een diepere reden achter zijn terugkerende amnesie?

Ludoviciaan

Al snel ontvangt de verwarde Eric raadselachtige brieven van de zogenaamde 'Eerste Eric Sanderson', de man die hij was vóór zijn geheugenverlies. In deze brieven staan cryptische aanwijzingen, versleutelde berichten en opdrachten die hem moeten helpen weer grip te krijgen op zijn identiteit. Maar ze bevatten ook een waarschuwing: er ligt iets gevaarlijks op de loer. Dat 'iets' blijkt niets minder te zijn dan een metafysische en geheugenvretende haai - een Ludoviciaan - die door conceptueel kunstenaar Steven Hall op uiterst originele wijze in cijfers en letters wordt verbeeld in zijn roman.

Maar dat is niet het enige bizarre element aan 'Gehaaid'. In communicatiestromen leven volgens Hall niet alleen vraatzuchtige haaien, maar ook conceptuele lampreien, kwallen en ander zeeleven dat rigoureus bestreden dient te worden met onder meer letterbommen. De metafysische haai die het op het geheugen van Eric Sanderson heeft gemunt moet uiteindelijk bestreden worden met behulp van conceptueel oceanoloog dr. Trey Fidorous op - jawel - een conceptuele boot.

Creatieve mix

Wat begint als een conventionele thriller over een man met ernstig geheugenverlies, verandert langzamerhand in een vervreemdende ideeënroman over een parallel universum waar Alice in Wonderland steil van achterover zou slaan. Maar vergelijkingen zijn er eigenlijk al genoeg gedaan: The Matrix, Jaws, Memento, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, allemaal komen ze voorbij zeilen. Steven Hall heeft zich flink laten inspireren door deze films en er een even zo fantasierijke roman uit geperst. Het resultaat is een creatieve mix van kunst en literatuur. Plaatjes én letters. Of letters die plaatjes vormen. Het kan allemaal bij Hall.

Suffe antiheld

Ergens in deze volle mix is Eric de suffe antiheld, een nerd met een dikke kater die naar de naam Ian luistert. Waar een ander direct op zoek zou gaan naar zijn identiteit blijft brengt Eric het eerste jaar van zijn nieuwe leven op de sofa bij Dr. Randle en voor de buis met zijn kater door. Degene die hem uiteindelijk uit zijn underdogpositie haalt is Scout, een jonge vrouw die wel erg veel op Erics verongelukte geliefde Clio lijkt. Als tegenspeler van Eric neemt zij de actieve rol op zich. De stoere vrouw tegenover de zoutzakkerige man: het klinkt ietwat cliché, maar Hall waakt ervoor te verzanden in zwijmellectuur. Scout heeft zo haar eigen motieven om Eric te helpen en dat maakt een eventuele romance er niet bepaald gemakkelijker op.

Houterig

'Gehaaid' bestaat dus uit meerdere lagen: deels een filosofisch boek over identiteit en parallelle universums, deels huis-tuin-en-keuken-thriller en deels liefdesverhaal. Daarnaast heeft Hall getracht vooral een visueel spektakelstukje af te leveren. Hall speelt met typografie. Het boek bevat zelfs een heus flipbook-gedeelte van de dreigende Ludoviciaase haai die de lezer langzaam nadert naarmate er meer pagina's omgeslagen worden. Deze originele insteek en de filmische benadering maakt samen uiteindelijk een verrassend onderhoudend boek die soms het verstand te boven gaat, maar nergens verveelt. Eén minpuntje: dat Hall filmisch heeft willen schrijven is een nobel streven, maar bij dialogen werkt een dergelijke aanpak vaak averechts. Wel ironisch: hoe realistischer de dialoog - compleet met haperingen en onafgemaakte zinnen - is neergezet, hoe houteriger deze lijkt te worden.

Mark Sluymers

Oorspronkelijke titel: The Raw Shark Texts
Uitgeverij: Anthos