Flink minder pleegouders in Nederland: 'Samenwerking kan ingewikkeld zijn'
De uitstroom van het aantal pleegouders lag een stuk hoger dan in 2023. Van de 3.020 gestopte mensen stonden er meer dan 2.000 in het bestand. Deze 'bestandspleegouders' zijn mensen die stonden aangemeld om pleegouder te zijn voor een onbekend kind. De rest was netwerkpleegouder: mensen die kinderen opvangen vanuit hun eigen netwerk, zoals een neefje of nichtje.
Jeugdzorg Nederland vond de hoge uitstroomcijfers opvallend en vroeg organisaties daarom om een verklaring. Woordvoerder Chantal Wittenberg somt een aantal oorzaken op, waaronder het uitvliegen van volwassen pleegkinderen en de complexiteit van de zorg.
Jaren geleden groeide de pleegzorg enorm. De kinderen die toen werden opgevangen zijn inmiddels achttien jaar of ouder en gaan het huis uit, vertelt Wittenberg. "De pleegouders van de kinderen zijn dan ook ouder geworden en beginnen vaak niet opnieuw aan het pleegouderschap." Maar dat verklaart slechts een deel van de uitstroom.
Samenwerking hulpverlening en pleegouders soms moeilijk
In de afgelopen jaren is er namelijk flink wat veranderd binnen de jeugdzorg. "We willen meer maatwerk doen, waardoor een passende match moeilijker te vinden is", legt Wittenberg uit. Volgens haar zijn de eisen voor een pleegouder niet zwaarder geworden, maar ze zegt wel dat "we het belangrijk vinden dat er wordt gewerkt aan gedeeld opvoederschap".
Dat betekent dat er intensiever wordt samengewerkt en afgestemd met professionele hulpverleners. Pleegouders moeten dus meer openstaan voor deze gedeelde verantwoordelijkheid. "Dat kan moeilijkheden met zich meebrengen en ingewikkeld zijn", beaamt Wittenberg. "Als je dat van begin af aan opbouwt, geeft het veel voordelen. Maar als dat niet goed gaat, kan het ook heel complex worden. Daar zien we wel iets in."
De keuze voor maatwerk in plaats van snellere plaatsing zorgt ervoor dat de wachtlijsten voor pleegzorg groeien. Eind vorig jaar stonden er 881 jongeren op de wachtlijst. Van hen was drie kwart jonger dan twaalf jaar.
Volgens Wittenberg zorgt maatwerk voor kwalitatief betere zorg. "Maar het maakt de zoektocht naar pleegouders die precies bij de vraag passen steeds moeilijker." Jeugdzorg Nederland ziet de groeiende wachtlijsten, en stelt dat het belangrijk is om sneller een tweede thuis te vinden voor deze kinderen.
Drukte in leven van pleegouders helpt niet mee
Veel zorgen komen dus bij de pleegouders terecht en sommigen zijn ontevreden met de begeleiding of de samenwerking. Wittenberg benadrukt dat ze dat niet volledig kunnen voorkomen, maar zegt er "alles aan te doen om de uitstroom terug te dringen".
Maar dat is een lastige taak, want de woordvoerder ziet ook dat beide ouders van een gezin steeds vaker werken. Daarbij is het leven veel duurder geworden en velen ook andere zorgtaken hebben zoals voor eigen ouders of kinderen. "Pleegouders zijn vaak tussen de 28 en 50 jaar. Die mensen zitten ook in een drukke fase van hun leven."
Een andere reden die Wittenberg noemt is dat een deel van de ouders ervoor kiest om gezinshuisouder te worden. In tegenstelling tot pleegouderschap is bij een gezinshuis altijd minstens een van de ouders een zorgprofessional. Gezinshuisouders hebben meer regie over de zorg. Jeugdzorg Nederland kan deze ontwikkeling niet met cijfers onderbouwen.
Passende plek vinden kost meer tijd
Toch gaan niet alle alarmbellen rinkelen. "Er staan nu niet meer kinderen op straat", benadrukt Wittenberg. De zogenoemde breakdowncijfers zijn niet toegenomen. In de jeugdzorg wordt van een breakdown gesproken als een kind ongewenst of ongepland de pleegzorg moet verlaten.
"We zien nog steeds instroom", zegt Wittenberg. Vorig jaar zijn zo'n vijftig nieuwe pleegouders gestart. Ook blijft de interesse hoog, laat ze weten. Maar door het maatwerk is het lastiger en tijdrovender om een passende plek te vinden. Er zijn dus meer opties nodig om een geschikte pleegouder voor een kind te vinden.
Een nieuwe wervingscampagne heeft een groot bereik, "maar het blijft meestal bij klikken". De organisatie is in gesprek met het ministerie van Volksgezondheid over de werving.
De pleegzorg kreeg vorig jaar veel aandacht vanwege de ernstige mishandeling van een pleegmeisje in Vlaardingen. Ze raakte zwaargewond en heeft de rest van haar leven zorg nodig. Volgens Jeugdzorg Nederland heeft dat geleid tot meer interesse in de pleegzorg. "Mensen voelen zich duidelijk betrokken bij het lot van pleegkinderen", maar ook tot twijfels "over het pleegouderschap en de organisatie van pleegzorg".