Het gaat om drie basisscholen in Haarlem en een in Bergen. Volgens de scholen deugen de doorstroomtoetsen niet en is het "onaanvaardbaar" om op basis van de uitkomsten schooladviezen aan te passen.

"We willen af van de idiotie van een verplichte toets die leerlingen onderling vergelijkt", stelt bestuurder Marten Elkerbout van Stichting Spaarnesant, waar de Haarlemse scholen onder vallen. "Je wil weten hoe het met de ontwikkeling van kinderen gaat. Dat vertellen deze toetsen niet."

De onderwijsinspectie is op de hoogte en maant de scholen in een brief de toets wel af te nemen. "Juridisch is het vrij simpel: de doorstroomtoets in groep acht is verplicht. Daar valt geen speld tussen te krijgen", reageert een woordvoerder.

"We begrijpen dat er inhoudelijke bezwaren zijn. Dat kan, maar wij moeten de wet handhaven." Als de scholen niet meewerken, stelt de inspectie een onderzoek in en kunnen maatregelen volgen.

Zie ook |Bezorgdheid over keuze van veel scholen voor 'optimistische' doorstroomtoets

Scholen gingen niet eerder zo ver als nu

Als het resultaat van de toets vervolgens beter uitpakt dan verwacht, moet de basisschool dit advies in principe verhogen. Daar mag deze alleen van afzien als daar een goede reden voor is. De bedoeling van de regel is om kansengelijkheid te bevorderen.

Schoolleiders maakten zich vorig jaar al zorgen over de toets, omdat de resultaten afweken van de normale prestaties van hun leerlingen. Basisscholen denken dat er te grote verschillen tussen de toetsen zitten. Het ministerie van Onderwijs zegt dat de toetsen vergelijkbaar zijn en dat kinderen bij gelijke resultaten gelijke adviezen krijgen.

Verschillende aanbieders stellen de toetsen op, met uiteenlopende resultaten. Mede daarom is er veel kritiek, maar scholen gingen nog niet eerder zo ver als nu. "Soms moet je je morele kompas volgen", zegt Elkerbout. Hij en zijn medestanders van beweging Leve het Onderwijs zien de toets als symptoom van een "veel te vroege selectie" en doorgeschoten prestatiedruk.

Elkerbout zegt dat de scholen geen gehoor geven aan de oproep van de inspectie. Hij hoopt dat de politiek met veranderingen komt, maar houdt ook rekening met een rechtszaak.