Twaalf mensen erg ziek: dit weten we over het hepatitisvirus in AH-bessen
"Twee patiënten zijn dusdanig ziek, dat ze moesten worden opgenomen in het ziekenhuis", vertelt RIVM-woordvoerder Eelco Franz aan NU.nl. De twaalf patiënten zijn tussen de 25 en 77 jaar.
Het RIVM houdt er rekening mee dat mogelijk honderden mensen met het virus besmet zijn. Dat komt doordat de terugroepactie nu is begonnen, maar veel mensen in de periode hiervoor de bessen nog gegeten kunnen hebben. "Natuurlijk is niet iedere vrucht besmet, maar er zullen nog wel meer mensen ziek worden. En zij kunnen anderen besmetten", vervolgt Franz.
Toch ziet hij geen reden tot zorg: "De meeste mensen worden slechts mild of niet ziek van hepatitis A." De woordvoerder vermoedt dat lang niet iedereen zich bij de huisarts zal melden, mede omdat velen niet veel van het virus zullen merken. Als het niet ernstig genoeg is, wordt er niet op hepatitis A getest.
Toch kunnen patiënten wél ernstig ziek worden: zo kan je een acute leverontsteking oplopen door hepatitis A. "Als je je ziek voelt, is goede hygiëne erg belangrijk", zegt de RIVM-woordvoerder.
Na de melding van Albert Heijn over de besmette blauwe bessen vroegen NU.nl-lezers zich onder meer af hoe dit kon gebeuren. Hieronder beantwoorden we de meestgestelde vragen.
Het virus wordt door mensen verspreid. "Waarschijnlijk is het tijdens de oogst bij de blauwe bessen gekomen", zegt Franz. "Mogelijk had een besmette bessenplukker zijn of haar handen niet goed gewassen na een toiletbezoek."
Het virus wordt door mensen uitgescheiden via de ontlasting. "Bij slechte hygiëne is er een kans dat een besmette persoon het virus overbrengt op de bessen."
Wat is hepatitis A?
Het is ook mogelijk dat de bessen zijn bewaterd met besmet water, vertelt Ine van der Fels-Klerx. Zij is buitengewoon hoogleraar Economie van Voedselveiligheid aan de Wageningen University & Research. "Het virus kan via irrigatiewater dat met menselijke ontlasting is besmet bij de vruchten komen."
Het virus trekt niet ín de bessen, maar hecht zich er volgens Franz wel stevig aan vast. "Je kunt het er daardoor niet makkelijk van afwassen." Dit gebeurt overigens niet vaak: een voedselgerelateerde uitbraak van hepatitis A komt ongeveer één tot twee keer paar jaar in Nederland voor.
Het RIVM ontving meer meldingen van huisartsen die patiënten met hepatitis A hadden gezien. Daarom ging het instituut op onderzoek uit. "We hebben de GGD's van de getroffen regio's ingelicht over de hepatitis A-meldingen. Zij doen dan onderzoek", legt Franz uit. De GGD nam een vragenlijst af en daaruit kwam de blauwe bes als boosdoener naar voren.
Het RIVM waarschuwde vervolgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en die vervolgde het onderzoek. De NVWA toonde in samenwerking met Wageningen Food Safety Research aan dat de blauwe bessen zijn besmet met het hepatitis A-virus. "Daarom heeft Albert Heijn nu maatregelen getroffen."
Het gaat alleen om de diepvriesbessen in zakken van 1 kilo met de t.h.t.-datum 14 april 2026, laat Albert Heijn weten. Deze zakken komen uit Polen. "De bessen in de papieren doosjes of die in een mixverpakking zitten, komen van een andere leverancier en zijn niet besmet." Uit voorzorg zijn ook de zakken met een datum voor 14 april 2026 teruggeroepen.
Albert Heijn heeft de kilozakken met t.h.t.-datum 14 april 2026 "gisteravond uit het schap gehaald", laat een supermarktmanager weten. De supermarktketen roept klanten op de bessen terug te brengen naar de winkel. "Het aankoopbedrag krijg je terug, ook als de verpakking is geopend", legt een woordvoerder uit. Het is niet bekend hoeveel klanten de zakken al hebben teruggebracht.
De Albert Heijn zegt dat de zakken half oktober zijn geproduceerd. De woordvoerder geeft geen antwoord op de vraag sinds wanneer deze zakken in het schap lagen. Volgens Franz en Van der Fels-Klerx zou "dat best een tijd kunnen zijn", aangezien het om een diepgevroren product gaat. Maar het is lastig te schatten hoelang precies, aangezien het ook afhangt van de doorloopsnelheid bij Albert Heijn. Het RIVM kreeg de eerste melding over hepatitis A in november binnen.
NU.nl-lezers wisten ons te vertellen dat in het schap nu bessen liggen die houdbaar zijn tot en met december 2026. Het zou dus goed kunnen dat de besmette bessen al een behoorlijke tijd geleden over de toonbank gingen.
Het schap bij Albert Heijn is leeg. Je kunt nog wel blauwe bessen in andere verpakkingen kopen. | Beeld: Bas Scharwachter"Volgens de Algemene Levensmiddelenverordening zijn producenten en leveranciers primair verantwoordelijk voor de veiligheid van producten", legt Van der Fels-Klerx uit. In deze Europese wet uit 2002 staat dat levensmiddelen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid niet mogen worden geëxporteerd.
In dit geval is Albert Heijn dus verantwoordelijk voor de besmette blauwe bessen. Volgens de keten komt het product uit Polen, dus daar zal meer onderzoek naar gedaan moeten worden. "Je moet kunnen aantonen dat iemand ziek is geworden van een bepaald product. Als de bron getraceerd is, zou iemand deze leverancier aansprakelijk kunnen stellen."
Volgens de wet hebben alle partijen in de voedselketen een meldplicht als een levensmiddel onveilig is. Elk bedrijf kan apart een sanctie opgelegd krijgen voor het niet (op tijd) melden.
