Ook niet-religieuze mensen zoeken naar het hogere spirituele doel van hun leven. Het geloof ligt hierbij onnodig gevoelig, zeggen experts en organisatoren van bijeenkomsten tegen NU.nl. "We hadden zelfs bezoekers die eerder weggingen omdat ze nog naar de kerk moesten."

Juist dat initiatiefnemers het geloof liefst buiten hun 'kerken' hielden, betekende de ondergang, stelt de godsdienstwetenschapper vast. "Bidden en ander 'religieus gedoe' was taboe."

Onnodig en geforceerd, vindt Van der Velde. "Al geloof je niet, dan kun je toch alsnog geloofsuitingen toelaten? De initiatiefnemers wilden krampachtig een statement neerzetten."

Toch zijn er nog steeds bijeenkomsten van mensen die zoeken naar spirituele gemeenschapszin zonder dat dat kerk, tempel of moskee mag heten. Tien jaar na de oprichting bestaat de Nederlandse tak van de Sunday Assembly bijvoorbeeld nog steeds, al is dat 'in ruste'.

Kerk-alternatief ligt 'tijdelijk' stil

"Ik geef het niet op, maar het is lastig", zegt initiatiefnemer en organisator Ewout Jansen van Sunday Assembly. "We hebben last gehad van corona. Daarvoor waren we steeds uitverkocht."

De bijeenkomsten van Sunday Assembly in Amsterdam en Utrecht liggen sinds 2023 stil. Volgens Jansen starten ze later dit jaar weer, op andere, kleinere locaties.

Ook mensen die wel geloven zijn welkom bij de Sunday Assembly, die volgens Jansen vooral twintigers en dertigers trekt. "We hadden zelfs bezoekers die eerder weggingen, omdat ze nog naar de kerk moesten."

Ophef om 'christelijke' muziek van Queen

Jansen, die net als de Britse oprichters van de internationale Sunday Assembly komiek is, snapt de kritiek van Van der Velde. "Ik vond het atheïstenperspectief altijd al een beetje weird. Wij doen het met een knipoog."

Jansen ziet rond het uitblijven van de 'kerk voor atheïsten' vooral productionele problemen. "Wat wij doen is een concept, net als de TEDx Talks. De eigenaren van evenementenlocaties willen na een tijdje weer wat anders."

'Bezoekers willen zich niet vastpinnen'

Dat verlangen naar verandering geldt volgens theoloog en filosoof Gerko Tempelman, zelf na een klein jaar gestopt met een niet-gelovig kerkachtig initiatief, ook voor bezoekers. Die zouden net als gelovigen die regelmatig diensten bezoeken, behoefte hebben aan "betekenisvolle relaties rond zingevende onderwerpen". Maar zij willen zich niet vastleggen.

"Vooral in de Randstad hebben de mensen veel om uit te kiezen", licht Tempelman toe in gesprek met NU.nl. "Dus ontstaat er bij sommigen een angst of schroom: als ik me hierop vastpin, kan ik iets anders niet meer doen."

De theoloog en filosoof stelt dat mensen bij het fenomeen kerk een drempel ervaren en vindt dat jammer. "Ik heb er geen antwoord op waarom het voor mensen zo'n probleem is om gewoon naar de kerk te gaan. Ze slaan over dat veel christelijke kerken ook openstaan voor bezoekers die niet gelovig zijn."

Afran Groenewoud is verslaggever samenleving en inclusie