Doe meer voor de grutto, anders is die straks een zeldzame vogel, waarschuwde de Europese Commissie Nederland twee weken geleden. De grutto is nog te redden, maar dan zijn wel ingrijpende maatregelen nodig, zeggen experts tegen NU.nl.

Maar de grutto is langzaam aan het verdwijnen. Vijftig jaar geleden lag het aantal broedparen in Nederland nog op 120.000, maar inmiddels is dat gekelderd naar zo'n 25.000. Al decennia daalt het aantal broedende grutto's elk jaar met zo'n 5 procent. Terwijl Nederland zo'n beetje van levensbelang is voor de grutto. 80 procent van de grutto's in Noordwest-Europa broedt in ons land.

In 2016 trok Vogelbescherming Nederland daarover al aan de bel bij de Europese Commissie (EC) en twee weken geleden vond die het genoeg. Binnen de Europese Unie zijn afspraken gemaakt om vogels te beschermen en zo de biodiversiteit in stand te houden: de zogeheten Vogelrichtlijn.

De EC constateerde dat Nederland die verplichting niet nakomt als het gaat om de grutto en stuurde een aanmaning. Dat kan uiteindelijk leiden tot een geldboete.

Landschap bekijken vanuit grutto-ogen

Ondanks alle negatieve berichten van de laatste jaren is het zeker mogelijk dat de grutto zich herstelt, zegt Bernard de Jong van Vogelbescherming Nederland. "Je zou kunnen zeggen dat op slechts 2 procent van de Nederlandse gras- en akkerlanden aan weidevogelbeheer wordt gedaan. Er is heel veel potentie. Maar dan zullen we veel graslanden wel heel anders moeten beheren dan we nu doen."

Wat voorbeelden om meer grutto's te krijgen: een hogere waterstand, meer kruiden en bloemen tussen het gras en later maaien, zodat de gruttokuikens zich kunnen verstoppen voor roofdieren. Ook moet het die roofdieren moeilijker worden gemaakt, door middel van bijvoorbeeld brede sloten om het grasland of een ophaalbrug waarover een tractor het land op kan. "Je moet het landschap als het ware vanuit grutto-ogen bekijken", zegt Gerritsen.

Job van der Plicht is binnenlandverslaggever

400 miljoen euro in twintig jaar voor herstel grutto

De afgelopen tientallen jaren zijn er al allerlei plannen geweest om het leefgebied van de grutto te verbeteren, maar zonder al te veel resultaat. De Algemene Rekenkamer constateerde bijna drie jaar geleden dat in twintig jaar tijd 400 miljoen euro aan weidevogelherstel was uitgegeven. Het aantal gruttopaartjes was in dezelfde periode bijna gehalveerd.

Gerritsen weet wel hoe het komt dat de genomen maatregelen niet het gewenste effect hebben. "Nederland heeft een traditie van een halve eeuw aanmodderen. De echte kenners hebben altijd gezegd: de aanpak van de overheid is niet echt gericht op de grutto. Het is allemaal onvoldoende gebleken en Nederland moet nu op de blaren zitten."

Nu Nederland een tik op de vingers van Europa heeft gekregen, wordt ons land volgens De Jong en Gerritsen gedwongen om het beter te doen. Ze vinden dat boeren meer geld moeten krijgen om aan weidevogelbeheer te doen. De subsidies zijn nu nog te laag.

Ook stellen ze dat de contracten voor die subsidies langer moeten lopen. Nu is dat vaak nog zes jaar. "Dat is voor boeren een wankele basis. Dus maak daar minimaal twaalf of achttien jaar van", zegt Gerritsen. "En dan zul je zien dat honderden boeren die overstap maken."

Het ministerie van Landbouw kan nu nog niet zeggen of het zover komt. Het heeft twee maanden de tijd om te reageren op de brief van de Europese Commissie en gaat die tijd gebruiken. Wel zegt het ministerie al "heel veel" te doen om weidevogels te beschermen, maar dat de Commissie dat kennelijk onvoldoende vindt.

Wat volgt na de brief van de Europese Commissie

'Grutto is een indicatie van een gezond landschap'

Gerritsen heeft er een hard hoofd in dat de overheid nu wel de juiste stappen zet om het de grutto op grote schaal naar de zin te maken. "Ik houd m'n hart vast. Ik kan me gewoon niet voorstellen dat er nu echt een ommezwaai komt. En elk jaar dat je verspilt, zijn we 5 procent van de grutto's kwijt."

De Jong is iets optimistischer, maar ziet wel dat er "scherpe keuzes" gemaakt moeten worden. De 120.000 broedende grutto's van vijftig jaar geleden zullen wel niet meer gehaald worden. Vanuit de Vogelrichtlijn moet Nederland voor minstens 85.000 broedparen zorgen.

"Daarbij gaat het me niet eens zo zeer om die aantallen grutto's. Als je grutto's en andere weidevogels op je weilanden hebt, dan is dat een landschap waarin niet heel veel druk op bodem, water en lucht wordt gelegd. De grutto is een indicatie van de gezondheid van het landschap. "

Zie ook |Veel minder vogels op het boerenland: 'De natuur vertelt ons iets'