Door aangescherpte regels mogen boeren minder mest op hun land aanbrengen. Hoewel bijna elk boerenbedrijf hierdoor met hogere kosten en soms minder vee zit, raakt de mestcrisis de kleine boer het hardst.

"Een grote vrachtwagen komt de mest halen, terwijl tegelijkertijd een andere vrachtwagen kunstmest komt brengen. Ik kan het niet begrijpen", zegt Hugo Spruit vol onbegrip.

Met zijn zestig koeien en 35 hectare land heeft hij een klein melkveebedrijf in Zegveld, vlak bij Woerden. Een melkveehouder in Nederland heeft gemiddeld ruim honderd koeien.

Spruit probeert zoveel mogelijk te verduurzamen. Daarom voegt hij maar weinig krachtvoer toe aan het dieet van zijn koeien. Hun voedsel is het gras op het weiland, dat weer gevoed wordt door de mest van de koeien.

Kunstmest gebruikte hij niet. De 41-jarige melkveehouder kon alle mest kwijt op zijn land. Daarmee was sprake van een kringloop, slechts een klein beetje onderbroken door krachtvoer.

Job van der Plicht is binnenlandverslaggever

Boeren mogen minder mest uitrijden

Maar vanwege de slechte waterkwaliteit is Nederland die uitzonderingspositie kwijt. Er mag minder dierlijke mest het land op, waardoor boeren met flinke hoeveelheden mest blijven zitten. Dat verlies aan dierlijke mest mogen boeren wel opvangen met kunstmest.

Dit jaar gaat Spruit het nog wel redden, maar volgend jaar moet hij waarschijnlijk 200 kubieke meter mest laten afvoeren. En in 2026 het dubbele. "Maar ik heb nog nooit met een mesttransporteur contact gehad. Als ik er nu één zou bellen, dan zegt die: ik krijg voor m'n bestaande klanten de mest al niet kwijt, dus ik ga nu geen nieuwe klanten aannemen."

'Onzekerheid zorgt voor boerenprotesten'

Volgens een woordvoerder van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) krijgen kleinere boeren de hardste klappen door de mestcrisis. Dat komt volgens haar doordat grotere bedrijven altijd al mest moesten afvoeren.

Kleinere bedrijven hoefden dat niet. Die konden hun mest allemaal kwijt op hun eigen land, legt Harm Smit uit. Hij is onderzoeker bij Wageningen Livestock Research. Het lukt de kleine boeren niet om zich te mengen in die overspannen mestmarkt, of het is tegen hele hoge prijzen.

Het kost nu bijna 30 euro om een kuub mest te laten afvoeren. Dat is ongeveer twee keer zoveel als vorig jaar. "En dat wordt alleen maar hoger", vreest Spruit.

Smit denkt ook dat de kosten voor mestverwerking de komende tijd alleen nog maar oplopen. "Boeren zullen moeten wennen aan hoe de nieuwe situatie is. Die onzekerheid zorgt nu voor de boerenprotesten, denk ik. Ze weten niet hoe de toekomst eruitziet."

Zie ook |Er mag veel minder mest het land op, en dat zorgt voor een 'penibele situatie'

'Voelt echt als onrecht'

Volgens LTO gaat de mestcrisis ervoor zorgen dat boerenbedrijven omvallen. "Dit zorgt voor enorme financiële verliezen. Bij kleinere bedrijven met minder marges vallen de hardste klappen", zegt de woordvoerder. Ook Smit sluit niet uit dat er boeren zijn die "het hoofd niet boven water" kunnen houden.

Melkveehouder Spruit vreest voor de toekomst van zijn "levenswerk". "Zoals de kaarten nu liggen krijg ik het niet rond gerekend. Misschien kan ik er iets bij gaan doen. En anders moeten er vijftien koeien weg. Ik kan heel zuinig leven, maar de vraag is of mijn bedrijf dan nog levensvatbaar is."

Wat hem vooral frustreert is dat de aangepaste mestregel voor elke boer geldt en dat er geen sprake is van maatwerk. "Je wil naar kringlooplandbouw, zonder kunstmest. En door deze regel ben ik gedwongen om kunstmest te gebruiken. Daarbij is de hoeveelheid nitraat (een meststof, red.) in het slootwater tien keer lager dan de norm. Je kunt hier uit de sloot drinken. Het voelt echt als onrecht."

Opkoopregeling moet hoeveelheid vee verlagen