Voor het eerst worden mensen vervolgd voor hulp bij zelfdoding in een georganiseerd verband. Een van de verdachten zou zelfs 640 pakketjes met het zelfmoordmiddel 'Middel X' hebben geleverd. De zaak gaat tegelijkertijd over "heel existentiële menselijke belangen en vragen".

"Baas over eigen sterven, nu, nu, nu!", klonk maandagochtend voor de rechtbank in Arnhem. Enkele tientallen mensen hadden zich daar verzameld om de zeven verdachten "een hart onder de riem te steken", zegt Hans Peltenburg van Steungroep Dappere Burgers, de organisatie achter het protest.

Ook uit de volle zittingszaal bleek dat er veel belangstelling is voor de rechtszaak tegen zeven (oud-)leden van Coöperatie Laatste Wil (CLW), die maandag begon. Het gaat dan ook over meer dan alleen de verdenkingen tegen het zevental, zei de rechter.

"De zaak zet ons voor professionele en persoonlijke dilemma's", zei de rechter. "En toch moet deze zaak over u en over uw rol gaan. Maar het gaat ook om heel existentiële menselijke belangen en vragen." Een van die vragen: waar ligt de grens bij strafbare hulp bij zelfdoding?

De zaak in het kort

'Vonden dat ze op stoel van arts konden zitten'

De officier van justitie kwam ook met een kanttekening: de zittingszaal is geen politiek podium. "Het is geen debatruimte over het al dan niet aanpassen van wetgeving. Het is begrijpelijk dat door verdachten hun mening naar voren wordt gebracht, maar de focus moet echt liggen op de vraag of verdachten strafbaar hebben gehandeld."

En dat is hier wel gebeurd, vindt het OM. Ondanks waarschuwingen en vanuit "doorgeslagen idealisme" hebben deze mensen een systeem opgetuigd waarbij Middel X werd verkocht. Het OM linkt meerdere zelfdodingen aan dit systeem. Honderden mensen zouden Middel X nog in huis hebben.

"Door hen werd zorgvuldige wetgeving rondom euthanasie volledig omzeild. Kennelijk vonden zij dat ze op de stoel van arts konden zitten", zei de officier van justitie.

Het is voor het eerst dat het OM mensen op deze manier voor de rechter daagt. De verdenking is namelijk een combinatie van het strafbare 'deelnemen aan een criminele organisatie' en 'hulp bij zelfdoding'. CLW wordt als organisatie niet vervolgd.

Zie ook |Zaak legt zelfdoding onder vergrootglas: praten over de dood of strafbare handel?

Verdachte zou Middel X minimaal 640 keer hebben verstrekt

Oud-bestuursleden Petra de Jong en Jos van Wijk waren zichtbaar geëmotioneerd tijdens hun eerste verklaring. Ze ontkennen dat zij betrokken waren bij het verstrekken van het zelfdodingsmiddel. Dat andere verdachten dat volgens het OM wel waren, voelde voor de oud-bestuurders als verraad.

"Het druist volledig in tegen alles waar wij die jaren voor hebben gestaan. Hun motieven waren nobel en ik heb waardering voor de mens, maar ik verwerp hun handelen", zei De Jong. "Van verstrekking was geen sprake, is geen sprake en zal geen sprake zijn", aldus Van Wijk.

Andere verdachten benadrukken alleen informatie te hebben gegeven. "Ik heb me nooit beziggehouden met het opzetten van een crimineel netwerk", zei verdachte Jos S. "Het voelt alsof ik in een heel fout toneelstuk terecht ben gekomen."

Er zijn in totaal acht dagen uitgetrokken voor deze zaak. De rechter hoopt begin juli uitspraak te kunnen doen.