Al vier weken lang laat de centrale opvanglocatie voor Oekraïners in Utrecht alleen nog kwetsbare mensen toe. Sindsdien melden zich veel minder Oekraïners, maar dat lost het tekort aan opvangplekken niet op. In Utrecht blijven de deuren daarom voorlopig dicht.

In hal 5 in de Jaarbeurs in Utrecht zitten nu vooral kinderen onder de achttien jaar, gezinnen met minderjarige kinderen, ouderen, alleenreizende vrouwen of personen met een zorgbehoefte. Door de "onhoudbare situatie" die volgens Veiligheidsregio Utrecht is ontstaan, kunnen alleenreizende mannen en koppels zonder kinderen sinds vier weken niet meer terecht bij het centrale aanmeldpunt.

De veiligheidsregio doelt daarmee vooral op het gebrek aan opvangplekken voor Oekraïners. Zij melden zich bij de centrale opvanglocatie en moeten in principe binnen 24 uur naar een gemeentelijke opvang doorstromen. Maar die zitten vrijwel vol: al het hele jaar is 99 procent van de bedden in de opvanglocaties bezet.

Daarbij kwamen er opvallend veel alleenreizende, mannelijke Oekraïense vluchtelingen naar Nederland. In het begin van de oorlog ging het vooral om vrouwen en gezinnen. Gemeenten dachten dat dat te maken heeft met de goede voorzieningen en baankansen hier.

Voor de aanmeldlocatie in Utrecht was de maat vol. De deuren gaan daarom deels dicht totdat het aantal mensen in de opvang onder de tachtig is gebracht én er zicht is op voldoende plekken om door te stromen.

Nog weinig doorstroom, wel minder toestroom

Vier weken later zitten er nog steeds tussen de tachtig en negentig mensen in de Jaarbeurs. Nog altijd ontbreekt zicht op nieuwe opvangplekken. En de al beschikbare plekken kunnen niet zomaar aan iedereen worden toegewezen. Zo is niet elke locatie geschikt voor mensen met gezondheidsproblemen of huisdieren.

"Het is niet een proces waarvan je denkt: daar loop je zo doorheen", zegt locatiemanager Paul van Koppen tegen NU.nl. "Als er twintig mensen binnenkomen, betekent dat niet dat er zomaar twintig kunnen vertrekken. Het is passen en meten."

De toestroom van nieuwe Oekraïense vluchtelingen is de laatste weken wel flink afgenomen, zegt Van Koppen. Vorige week meldden zich bijvoorbeeld in totaal 55 mensen, terwijl dat voorheen tussen de 60 en 70 per dag waren. De veiligheidsregio heeft 101 keer 'nee' moeten verkopen aan een Oekraïner die niet tot de kwetsbare groep behoorde. Volgens Van Koppen zijn het vooral alleenreizende mannen die zijn weggestuurd.

De verklaring voor deze sterke daling hangt volgens Van Koppen samen met de aankondiging van de sluiting. Al sinds dag twee na de aankondiging stokte de toestroom, zegt de locatiemanager.

Hoe zit het ook alweer met Oekraïners in Nederland?

Onduidelijkheid over toekomst Oekraïners

Er melden zich minder Oekraïners dan voorheen, zegt ook een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Via registraties bij gemeenten houdt het ministerie zicht op het aantal Oekraïners dat in Nederland verblijft.

De zoektocht naar nieuwe opvangplekken blijft intussen doorgaan. Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) deed al meermaals oproepen aan gemeenten om nieuwe plekken te regelen. Gemeenten geven aan dat het openen van nieuwe locaties niet zomaar gaat, onder meer omdat ze ook statushouders moeten huisvesten.

Ook is er onduidelijkheid over de toekomst van Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Mogen ze blijven als hun tijdelijke bescherming volgend jaar verloopt? Nederland is samen met andere EU-landen aan het onderzoeken wat er volgend jaar gaat gebeuren.

'Tweede Ter Apel voorkomen'

De inzet van het ministerie blijft gericht op het heropenen van de centrale opvanglocatie in Utrecht. Dat kan alleen door die extra opvangplekken te regelen, zegt de ministeriewoordvoerder.

Ook Van Koppen wijst op de noodzaak van extra opvangplekken. En dan heeft hij het niet over enkele honderden. "Als er in heel Nederland tweehonderd plekken vrijkomen en we gaan open, dan kan het zijn dat je na drie dagen weer dicht moet. Tweehonderd plekken waren vroeger in drie dagen bezet."

Het is daarom realistischer om pas weer te open te gaan als er minimaal duizend opvangplekken beschikbaar zijn, vindt Van Koppen. Tot die tijd zijn ze "voorzichtiger" met het toelaten van Oekraïense vluchtelingen. "Als we dat niet doen, dan krijgen we straks een tweede Ter Apel in de Jaarbeurs."