Jongeren zijn onveilig op de ZIKOS-afdelingen in de gesloten jeugdzorg, concludeert ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass na gesprekken met 51 van hen. De afdelingen, waar jongeren met psychiatrische problemen worden geplaatst, kondigden vorige week al een tijdelijke opnamestop aan.

In Nederland belandden jongeren met zware problemen soms in de gesloten jeugdzorg, waar ze bijvoorbeeld niet zomaar naar buiten kunnen. Een speciale afdeling binnen de gesloten jeugdzorg is de zogenoemde Zeer Intensieve Kortdurende Observatie- en Stabilisatieafdeling (ZIKOS). Daar worden jongeren geplaatst die bijvoorbeeld suïcidaal zijn.

De jongeren gaven aan het overgrote deel van de dag op hun kamer opgesloten te hebben gezeten. Vrijheidsbeperkende maatregelen zoals cameratoezicht werden vaak ingezet, ook al is de afspraak dat deze alleen worden gebruikt als het echt niet anders kan. Daarnaast beschreven jongeren situaties waarin ze werden gekleineerd en maken ze meldingen van fysiek geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Misstanden op deze afdeling zijn onderzoeker van het rapport en ervaringsdeskundige Bhugwandass niet vreemd. Hij zat op zijn zeventiende vier maanden op de ZIKOS-afdeling in Harreveld en is dus niet neutraal. Die "olifant in de kamer" stipt hij al snel in zijn rapport aan, maar onder meer door jeugdzorgmedewerkers en een hoogleraar mee te laten kijken, hoopte hij toch zoveel mogelijk neutraliteit te waarborgen.

Zorgen over gesloten jeugdzorg niet uniek

De situatie in de jeugdzorg moet ook verbeteren door de gesloten afdelingen af te bouwen. Het voornemen is om in 2030 helemaal geen kinderen meer op de gesloten afdeling te plaatsen. Maar die afbouw gaat allesbehalve soepel, bleek enkele weken geleden.

Signalen rond het onderzoek van Bhugwandass gaven de inspectie daarna opnieuw aanleiding om de ZIKOS-afdelingen in Harreveld en Zetten te bezoeken. Daar concludeerde ze dat de afdelingen "onvoldoende kwaliteit van zorg en onvoldoende begeleiding op maat bieden". De inspectie gaat daarom toezicht houden, liet ze vorige week weten.

Zie ook |Waarom is dit nodig? En nog drie vragen over de hervormingen in de jeugdzorg

Afdelingen lasten al tijdelijke opnamestop in

Zowel Harreveld als Zetten kondigde vlak daarna een opnamestop af. Pactum, de organisatie in Zetten, zei "zeer geschrokken" te zijn van de "zeer zorgelijke signalen" die de inspectie ontving. iHub, de organisatie achter de locatie in Harreveld, zei al lange tijd bezig te zijn met verbeteringen, maar dat dit nog "tot onvoldoende resultaat heeft geleid". "We nemen het rapport uiterst serieus en kunnen gezien de ernst van de signalen niet anders dan een onafhankelijk onderzoek starten", aldus de organisatie.

Bhugwandass noemt de tijdelijke stop "heel erg terecht". "Maar ik denk wel dat je je met de uitkomsten van dit onderzoek niks anders kan permitteren dan de afdelingen echt te sluiten", zegt hij tegen NU.nl.

Er moet worden gekeken naar andere, passende zorg voor deze jongeren, is dan ook de conclusie van zijn onderzoek. Jongeren die door hun verblijf op de ZIKOS-afdeling schade hebben opgelopen, moeten daarnaast een aanspreekpunt krijgen.

Een andere aanbeveling: excuses van de overheid. "Dit zijn jongeren die vaak niet geloofd zijn", zegt Bhugwandass. "Dan krijgen ze erkenning voor het leed dat hun is aangedaan. Het is ook een signaal naar buiten toe: je erkent dat het niet goed is gegaan."