NU+ Vijf vragen over de 2 procentnorm: 'NAVO-landen verslaafd aan VS-steun'
Sinds 1995 voldoet Nederland niet aan de 2 procentnorm. "De urgentie was niet groot genoeg", zegt Frans Osinga, hoogleraar Oorlogsstudies aan de Universiteit Leiden, tegen NU.nl. Vanwege de ligging, verder weg van Rusland, kreeg Nederland pas later het gevoel van urgentie. Tussendoor kwam de coronacrisis, die volgens Osinga alle prioriteit kreeg.
De verschillen tussen landen zijn enorm. Ter vergelijking: de VS gaf in 2022 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) uit aan defensie. Dat is bij elkaar zo'n 877 miljard dollar (zo'n 814 miljard euro). Nederland gaf dat jaar 1,38 procent van het bbp, in totaal 12,9 miljard euro, uit.
Wat is de 2 procentnorm?
De richtlijn is een afspraak. In principe is elk lid verplicht om zich daaraan te houden. Mocht dat niet lukken, dan heeft dat consequenties.
Het gebrek aan investeringen in de Nederlandse defensie hebben ertoe geleid dat er minder militaire capaciteiten beschikbaar waren. Dit zorgde ervoor dat Nederland tijdens coalitieoperaties maar een bescheiden bijdrage kon leveren en dat slechts in een beperkte periode.
Ook onder meer Spanje, België, Denemarken, Canada en Italië voldoen niet aan de norm. "Oost-Europese lidstaten liggen dichter bij de Russische dreiging, dus zij legden de prioriteit al eerder bij defensie", zegt Osinga. Daarom voldoen Estland, Letland en Kroatië bijvoorbeeld wel aan de norm.
Wat is de NAVO?
"Veel landen bewogen daar in de afgelopen tien jaar al naartoe", vertelt de hoogleraar. "De oorlog in Oekraïne maakt het risico duidelijk, ook voor Nederland. De Russische president Vladimir Poetin geeft zelf aan dat Oekraïne niet het einde van zijn ambitie is. Daarom nemen we de defensienorm nu meer serieus."
Niet alleen de oorlog in Oekraïne speelt een rol in de vernieuwde aandacht voor onze defensie. "Ook de verslechterde trans-Atlantische band met de VS heeft ons weer op scherp gezet. We moeten nu juist investeren voor 'artikel 5-gevechten'." Dat zijn gevechten waarin alle landen militaire steun moeten bieden aan een lidstaat die wordt aangevallen. "We kunnen er niet meer omheen dat het behalen van de norm nodig is."
Het behalen van de norm blijkt al een uitdaging, maar volgens Osinga is 2 procent eigenlijk niet meer genoeg. "De 2 procentnorm was bedoeld om de krijgsmacht weer op orde te brengen, maar nu hebben we grotere voorraden nodig."
Mocht Trump weer president van de VS worden, dan is het niet meer vanzelfsprekend dat Nederland op Amerikaanse steun kan rekenen. "We moeten beseffen dat NAVO-landen verslaafd zijn geraakt aan die steun. We zijn soms voor 60 tot 80 procent afhankelijk van hen. Als die steun verdwijnt, dan hebben we een groot probleem."
De VS heeft de afgelopen dertig jaar een grote rol gespeeld binnen de NAVO bij humanitaire interventies. De Amerikanen leverden het merendeel van de militaire capaciteiten, zeker op het gebied van inlichtingen, commandovoering, kruisraketten en tankvliegtuigen. "Daarnaast is Amerikaans leiderschap vaak essentieel gebleken in het bij elkaar brengen en houden van een coalitie."
Nederlandse en Belgische F-16's tijdens een oefening. | Beeld: BrunoPressDe afgelopen jaren zijn de investeringen in defensie in de westelijke Europese landen verbeterd. Dat komt volgens Osinga door de dreiging van Rusland. "De oorlog van Oekraïne is ook een gevecht voor ónze veiligheid en vrijheid. Daarom zijn velen bereid om Oekraïne te steunen. We leven in een heel riskante tijd."
Extra investering in defensie is ook nodig voor de nieuwe afschrikkingsstrategie van de NAVO. "Mocht Rusland de Baltische staten of Polen aanvallen, dan hebben wij niet voldoende slagkracht. We kunnen Rusland een klap geven, maar we kunnen ze niet stoppen. Dat is voor de Baltische staten en Polen niet geruststellend."
Daarom wil de NAVO naar een nieuwe afschrikkingsstrategie, maar daar hebben we meer voor nodig dan 2 procent. "Je wil kunnen zeggen: 'Het gaat je niet lukken, Rusland.' Je wil Poetin laten weten dat wij het langer kunnen volhouden." Dit noemt Osinga 'deterrence by denial': duidelijk maken dat Rusland nul kans op succes heeft.
De grote angst van de hoogleraar is dat Poetin een kleine inval doet en doet alsof dit een ongeluk is. "Het zou een test zijn van de samenhang van de NAVO. Als een antwoord uitblijft, dan brokkelt de kracht van de NAVO af. Je hebt politieke en militaire eenheid nodig. Dat Trump van de NAVO een terugtrekkende beweging maakt, is funest voor deze eenheid."