Vluchtelingen komen niet vaker naar Nederland vanwege ons asielbeleid
Door Linda van Beest8 sep 2023 om 09:49
Ons asielbeleid maakt Nederland niet aantrekkelijker voor vluchtelingen dan andere landen, blijkt uit onderzoek. Asielzoekers hebben vaak geen andere keuze dan te vluchten en zijn vooral op zoek naar veiligheid, het liefst bij familie of vrienden.
De eindbestemming speelt aan het begin van de reis van een vluchteling vaak geen rol. "Het gaat niet om een keuze", zegt Carolus Grütters, onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen. "Dat idee bestaat alleen in de hoofden van politici."
Grütters vormde samen met experts een klankbord voor de onderzoekers van het Verwey-Jonker Instituut die, in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid, eerdere onderzoeken naar de effecten van asielbeleid analyseerden. De onderzoekers concluderen opnieuw dat er geen verband is tussen het asielbeleid en het aantal asielzoekers in een land.
Dat bevestigt politicoloog Saskia Bonjour, die niet bij dit rapport betrokken is. "Sommige mensen hebben geen keuze. Ze zijn het leven niet zeker, ze betalen een smokkelaar en ze gaan."
Bonjour doet al langer onderzoek naar migratie en migratiebeleid en trekt dezelfde conclusies als in het rapport. "Natuurlijk gaan vluchtelingen het liefst naar vrienden of familie, maar dat is lang niet altijd mogelijk en zeker geen makkelijke weg. Het is vaak een keuze tussen afschuwelijk, vreselijk of niet best."
Vluchtelingen zijn vaak drie tot vijf jaar onderweg voor ze in Nederland aankomen. "Door hekken aan de grens, pushbacks en de onmogelijkheid om het vliegtuig te nemen is het vaak helemaal niet mogelijk om hier te komen", zegt Grütters. Daarnaast moeten vluchtelingen volgens de Dublinverordening asiel aanvragen in het land van aankomst. Vaak is dat in Griekenland of Italië. Als je dat hebt gedaan en toch doorreist naar Nederland, word je teruggestuurd.
Redenen voor vluchtelingen om niet in het land van aankomst te blijven, zijn met name racisme, discriminatie of onmenselijke voorzieningen. "Als de omstandigheden in het land van opvang wel iets zouden uitmaken voor vluchtelingen, zou hier niemand naartoe komen", denkt Grütters. "De overvolle gymzalen, het buiten slapen en wachttijden die oplopen tot anderhalf jaar voor een eerste gesprek zijn onmenselijk."
Ook eventuele soepele asielregels trekken volgens de experts geen vluchtelingen aan. Bovendien heeft Nederland die niet, stelt Bonjour. De Europese Unie heeft een gemeenschappelijk asielbeleid, waardoor er maar kleine verschillen mogelijk zijn.
"Het enige verschil is dat Nederland geen onderscheid maakt tussen mensen die vanwege persoonlijk geweld vluchten en mensen die vluchten vanwege geweld in hun thuisland", zegt de politicoloog. Daardoor gaat de overheid lange procedures uit de weg. Maar dat leidt volgens haar niet tot meer asielzoekers.
Wetenschappers weerspreken het onderzoek dat stelt dat vluchtelingen landen met soepelere regels aantrekkelijker vinden. In Zweden, een land met een strenger asielbeleid, zou een daling van het aantal asielzoekers zijn ingezet. Maar het is niet bewezen dat het beleid de oorzaak is van deze daling. Het valt dan ook niet hard te maken dat onze asielregels leiden tot een toename van het aantal asielzoekers in Nederland.
"Allereerst gaan asielzoekers naar een veilige plek, het liefst bij vrienden of familie. Daarna bekijken ze het toekomstperspectief, dat afhankelijk is van het economische beleid in een land en niet van het asielbeleid", zegt Bonjour.
Dit onderzoek werd gedaan omdat de VVD vreest voor een "aanzuigende" werking van ons asielbeleid, wat zou leiden tot meer asielaanvragen. Volgens de onderzoekers is dat niet het geval. En volgens Bonjour wisten migratiewetenschappers dat al. "Het is gesneden koek." Vluchtelingen zoeken in de eerste plaats naar veiligheid. "Alleen door oorlogen te stoppen, komen er minder vluchtelingen", zegt Grütters.
Asielaanvragen in Nederland
In de EU wordt gemiddeld 48 procent van de asielaanvragen goedgekeurd. In Nederland ligt dat percentage de laatste jaren hoger. Dat komt door de enorme achterstanden die van de overheid moesten worden weggewerkt.
De cijfers zijn moeilijk te interpreteren. In 2022 kwamen 230.000 mensen van buiten de EU naar Nederland. Daarvan is maar 9 procent asielzoeker. De groep nareizigers vormt zo'n 3 procent, meldt VN-vluchtelingenorganisatie UHNCR. Het restant bestaat voornamelijk uit arbeidsmigranten en studenten.
