De politie is niet alleen in de regio Rotterdam druk met explosies. Ook in Utrecht en Amsterdam neemt het aantal aanslagen op woningen en bedrijfspanden "overduidelijk toe", zegt de korpsleiding in reactie op vragen van NU.nl.

Utrecht trok al in december in een brief aan het kabinet aan de bel over de "ernstige zorgen rondom criminele dreigingen".

In 2021 hoefde de gemeente maar één pand te sluiten vanwege extreme dreiging. Dat liep in 2022 op tot vijf incidenten met extreem geweld en de sluiting van vier panden. Dit jaar gaat het al om vijf explosies en beschietingen, wat tot de sluiting van drie gebouwen leidde.

"Conflicten worden uitgevochten in woonwijken, soms op klaarlichte dag. Ze zijn niet alleen meer gericht op de persoon zelf, maar ook op familieleden. Met alle risico's en gevolgen voor de buurt van dien", zegt een woordvoerder van burgemeester Sharon Dijksma. "We zijn nog steeds in gesprek met het Rijk over een gezamenlijke aanpak."

Worstelen met maatregelen

In Amsterdam waren tot 2 mei zeker 46 explosies gemeld. Dat waren er in dezelfde periode vorig jaar minder dan 30. Toen stokte de teller na een heel jaar op 100. "Als het tempo doorzet, komt het totale aantal dit jaar hoger uit", liet burgemeester Femke Halsema vorige week al weten.

De hoofdstad worstelt met maatregelen tegen de explosies. Volgens Halsema is er sprake van "volstrekt onvoorspelbare" incidenten die overal in de stad plaatsvinden. De stad reageert met verscherpt cameratoezicht en patrouilles in probleembuurten, maar noemt het ingewikkeld om écht in te grijpen. "Wij vechten al een groot aantal jaren tegen dit gruwelijke fenomeen."

Den Haag is van de vier steden het positiefst. "In een jaar tijd hoefden wij maar twee woningen te sluiten. Het aantal explosies blijft ook achter in vergelijking met andere steden en het is niet het grootste probleem in de stad. Maar we steunen de andere steden uit solidariteit", laat de gemeente weten in een reactie.

Rotterdam zucht onder explosiegolf

Criminelen zijn waarschijnlijk niet uit op slachtoffers

De aanslagen vinden vaak 's nachts plaats. De politie vermoedt dat veel incidenten te maken hebben met afrekeningen in het criminele milieu, in het bijzonder de drugscriminaliteit. "De nachtelijke tijdstippen duiden erop dat de criminelen in eerste instantie een boodschap willen afgeven en geen slachtoffers willen maken."

Maar de kans op slachtoffers is groot door het type explosief dat vaak afgaat: een soort flitspoeder. Dat mengsel komt vaak voor in zwaar illegaal vuurwerk.

"Het heeft een enorme explosieve kracht en wordt ook door criminelen gebruikt om geldautomaten mee op te blazen", legt een politiewoordvoerder uit. Volgens explosievendeskundigen kan een kleine hoeveelheid al leiden tot een levensgevaarlijke explosie.

Burgemeesters willen sneller woningen sluiten

Burgemeesters willen sneller woningen kunnen sluiten tegen de criminele dreiging. Dat verkleint het risico op slachtoffers onder omwonenden. Momenteel kan een gemeente een gebouw alleen sluiten als er verstoringen van de openbare orde zijn door incidenten in de woningen.

De burgemeesters hopen dat pandsluitingen straks ook mogelijk zijn als de woning wordt beschoten, er herhaaldelijk ernstig geweld is in de wijk of er wapens in de woning worden aangetroffen. De Tweede Kamer buigt zich dinsdag over een wetsvoorstel dat de bevoegdheden van burgemeesters moet verruimen.