Jeugdcriminaliteit verhardt, maar eigenlijk onderzoekt niemand waarom
Van wapenbezit en gewapende overvallen tot moord en doodslag: zware criminaliteit onder jongeren neemt de afgelopen jaren toe. Maar gedegen onderzoek naar de achterliggende redenen is er niet. En daar moet verandering in komen, vinden organisaties en deskundigen op het gebied van jeugdcriminaliteit.
Jeugdcriminaliteit in het algemeen neemt al jaren af. Maar de misdrijven die worden gepleegd worden wel ernstiger. Toch is er geen onderzoek naar de achterliggende redenen van die trend. "Zorgelijk", vindt criminoloog Robby Roks. Hij is verbonden aan de Erasmus Universiteit en pleit voor meer onderzoek naar hoe het kan dat jongeren steeds zwaardere delicten plegen.
De onderzoeken die er wél zijn, richten zich vooral op de misdaadcijfers. "Maar dat is maar een deel van het verhaal", legt Roks uit. "Je zou eigenlijk wat beter willen weten wie deze jongeren zijn en wat er precies aan de hand is. Wat maakt nu dat er bij die groep sprake is van een verharding?"
"Om iets aan te pakken moet je wel weten wat het fenomeen is en hoe dat komt. Daar ben ik heilig van overtuigd", gaat de criminoloog verder. "Anders kunnen we in de aanpak ook niet maximaal effectief zijn." Volgens Roks zouden ervaringen uit de praktijk daarbij goed van pas komen. "Ik kan me voorstellen dat professionals allemaal wel een beeld hebben van wie de jongeren zijn en wat er nodig is. Maar je wil die beelden eigenlijk samenvoegen om meer inkleuring aan die cijfers te geven."
Politie: 'Meer onderlinge bedreigingen, bijvoorbeeld op sociale media'
Uit een rondvraag langs verschillende organisaties die te maken hebben met jeugdcriminaliteit komen inderdaad de nodige verklaringen naar voren. Politie en het Openbaar Ministerie (OM) zien bijvoorbeeld dat het de afgelopen jaren makkelijker is geworden om online aan messen en vuurwapens te komen. Ook het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) herkent dat beeld.
Politie en justitie wijzen verder naar sociale status en reputatie als motivatie om bijvoorbeeld wapens te bezitten en te gebruiken. "Er zijn meer onderlinge bedreigingen, bijvoorbeeld op sociale media. Een verklaring kan zijn dat jongeren zich daartegen wapenen", legt een politiewoordvoerder uit.
Dat ziet de Raad voor de Kinderbescherming ook. Die organisatie geeft in strafzaken met minderjarigen advies aan de rechter over de straf die moet worden opgelegd. "Intimidatie, groepsdruk en angst nemen toe, zeker in kwetsbare wijken waar de jeugdcriminaliteit zich concentreert", zegt een woordvoerder.
De Raad ziet verder ook dat er een hoop misgaat in hulpverleningstrajecten voor jongeren met een hoog risico om de criminaliteit in te gaan. Zo krijgen jongeren met een hoop problemen die voor de eerste keer in de fout gaan vaak niet op tijd de juiste hulp, waardoor ze makkelijker opnieuw het verkeerde pad opgaan.
Er zijn dus heel wat ervaringen uit de praktijk, maar weinig initiatief om die op wetenschappelijke wijze aan elkaar te koppelen. Terwijl de verharding in jeugdcriminaliteit al jaren op de radar staat. "Vaak is er wel aandacht voor de cijfers, maar niet voor onderzoek naar de achtergrond", zegt Roks.
De Raad voor de Kinderbescherming, de politie, het OM en het CCV zeggen ook meer overkoepelend onderzoek te willen naar de redenen achter de verhardingstrend.
Zorgen om doorgroei in de criminaliteit
De verharding van jeugdcriminaliteit betekent vooral zorgwekkende toenames in wapenbezit onder jongeren, meer overvallen die door minderjarigen worden gepleegd en een stijgend aantal veroordelingen voor (poging tot) moord of doodslag.
Het is niet zo dat jeugdcriminaliteit over de hele linie toeneemt of dat er 'verjonging' optreedt. Sterker nog: de gemiddelde leeftijd van iemand die voor het eerst terechtstaat neemt zelfs iets toe. En jeugdcriminaliteit neemt over de hele linie juist al jaren af. Het gaat om een kleine groep jongeren, die steeds makkelijker ernstige misdrijven pleegt.
Toch is die verharding wel degelijk een groot probleem, zegt Roks. "Het is niet zo dat jongeren die nu betrokken zijn bij zware delicten ook noodzakelijkerwijs doorgroeien in de misdaad. Het is volgens de criminoloog niet bewezen dat jonge delinquenten daadwerkelijk gedoemd zijn levenslang in de misdaad te verkeren.
"Maar dat is wel de zorg: dat jonge mensen die nu al met politie en justitie in aanraking komen, doorgroeien in de criminaliteit. Er wordt weleens gezegd dat die jonge overtreders mogelijk de nieuwe Taghi's zijn."
