De Tweede Kamer debatteert dinsdag en woensdag over de nieuwe transgenderwet. Daarmee moet het makkelijker worden het juridische geslacht van M naar V te veranderen of omgekeerd. Of de aanpassing erdoorheen komt, is nog onzeker. Maar de wet kan veel pijnlijke situaties voorkomen, zeggen ervaringsdeskundigen tegen NU.nl.

Nu moeten transgender personen nog een deskundigenverklaring halen voordat ze de registratie van hun geslacht kunnen wijzigen. Dat kan een zwaar proces zijn, weet de 26-jarige Hidde Vochteloo (links op foto).

Vier jaar geleden kwam hij erachter dat hij zich niet fijn voelde in zijn lichaam. Hij schreef zich daarom in bij de genderpoli van het UMC Groningen, een van de plekken waar mensen terechtkunnen voor een juridische en/of medische transitie.

Vochteloo moest een jaar wachten op zijn intakegesprek. "Dat was een helse tijd", blikt hij terug. "Omdat mijn geslacht en naam nog niet waren aangepast, spraken mensen me constant verkeerd aan."

Ik moest keer op keer bewijzen dat ik 'trans genoeg' was.

Daarbij had Vochteloo veel stress door de "betuttelende" gesprekken die eraan zaten te komen. "Ik had uitgebreid onderzoek gedaan en wist wat ik wilde en nodig had. Toch moest ik keer op keer mijn verhaal doen om te bewijzen dat ik 'trans genoeg' was."

Dit verandert in de nieuwe wet

Pijnlijke vragen die aan niemand anders worden gesteld

Ook de negentienjarige Sharmila Vooren (rechts op foto) heeft een deskundigenverklaring op zak. Bij haar heeft het uiteindelijk vier jaar geduurd om een V in haar documenten te krijgen.

"Tijdens dat traject komen pijnlijke vragen langs die aan niemand anders worden gesteld", blikt ze terug. "Ik was zelfs verplicht een vragenlijst in te vullen over persoonlijkheidsstoornissen."

Een vriendin van Vooren werd op het moment dat zij haar deskundigenverklaring wilde tekenen, gevraagd of ze later kinderen wilde. "Ze was achttien en had daar nooit over nagedacht. Maar om de verklaring te krijgen, had ze geen keus."

Zie ook |Wat trans mensen merken van het gebrek aan acceptatie (en hoe die kan groeien)

Er zijn ook snellere wegen om een deskundigenverklaring aan te vragen, bijvoorbeeld via een gesprek met een door de overheid aangewezen psycholoog of arts. Maar zo'n gesprek wordt niet door de zorgverzekering vergoed. "Ik, en veel andere transgender personen met mij, kunnen niet honderden euro's per gesprek uit eigen zak betalen", zegt Vooren.

Vanuit belangenorganisaties klinkt al jaren de roep om de deskundigenverklaring af te schaffen. De huidige transgenderwet schendt volgens hen namelijk het recht op zelfbeschikking. "Niemand die zichzelf wil zijn, hoeft zich te laten beoordelen door een deskundige", zegt Brand Berghouwer, voorzitter van TNN. "Maar dat geldt wel voor trans mensen, terwijl ze daar echt wel zelf over kunnen beslissen."

Onzeker of wet wordt aangenomen

Of de wet door de Kamer komt, is nog onzeker. Vanuit de coalitiepartijen heeft alleen D66 verklaard voorstander te zijn. VVD en CDA moeten hun standpunt nog bepalen en de ChristenUnie is tegen.

Vanuit een kleine maar luide groep is kritiek op wat zij de 'zelfidentificatiewet' noemen. Kwaadwillende mannen die niet trans zijn, zouden zich vrouw kunnen noemen om toegang te krijgen tot vrouwenvoorzieningen, zoals kleedkamers in de sportschool. Omdat ze een V in hun paspoort hebben, zou er niks van kunnen worden gezegd.

"Onzin", verzucht Berghouwer. "Wanneer was de laatste keer dat jij je moest legitimeren bij een kleedkamer of openbare wc? Eenieder die mensen lastigvalt, kan toegang worden ontzegd."

Het zou toch veel makkelijker zijn als we uitgaan van de bekwaamheid van mensen?

In landen als Noorwegen, Ierland, Malta en Argentinië is de deskundigenverklaring al geschrapt als vereiste voor wijziging van de geslachtsvermelding. Het ministerie van Justitie en Veiligheid liet mogelijk misbruik in die landen onderzoeken. Er werd geen enkel voorbeeld gevonden.

Vochteloo en Vooren hopen allebei dat andere transgender personen binnenkort niet meer hetzelfde traject hoeven te doorlopen. Vochteloo: "Het zou toch veel makkelijker zijn als we uitgaan van de bekwaamheid van mensen?"