Tot nu toe heeft één Utrechter zich bij de gemeente gemeld omdat hij zijn achternaam uit het slavernijverleden gratis wil veranderen. Dat laat de gemeente Utrecht weten aan NU.nl. De gemeente betaalt sinds februari de kosten van naamsverandering voor Utrechters van wie de achternaam een oorsprong heeft in de slavernijperiode.

Mensen die vanwege die oorsprong een andere achternaam willen, lopen tegen hoge rekeningen en veel papierwerk aan. Utrecht besloot daarom die drempel weg te nemen.

Sinds februari heeft zich dus nog maar één Utrechter gemeld. Dat gebeurde afgelopen week. Dat komt doordat er nog altijd veel komt kijken bij een naamswijziging, denkt de gemeente.

Zo moeten alle abonnementen en bankrekeningen worden omgezet. Ook neemt de aanvraagprocedure via de overheidsdienst Justis een hoop tijd in beslag. "Je moet het dus echt willen", zegt een woordvoerder van de gemeente.

Wijzigen 'slavernijachternaam' wordt gratis voor iedereen

Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) is blij dat de eerste inwoner zich heeft gemeld. "De symbolische waarde van deze mogelijkheid is groot", reageert voorzitter Linda Nooitmeer. "Ik denk dat meer mensen zullen volgen."

Ook andere Nederlanders die hun achternaam willen veranderen omdat die een link heeft met de slavernij, kunnen dat straks gratis doen.

Het kabinet heeft die knoop maandag doorgehakt. Wel moet er nog onderzocht worden wie er precies voor in aanmerking komt. Ook is het nog onduidelijk hoe het plan uitgevoerd kan worden.

Voorbeelden van achternamen met een mogelijke koloniale achtergrond

  • Sommige achternamen zijn gebaseerd op die van een voormalige slavenhouder. Denk aan 'Vriesde', afgeleid van 'De Vries'. Of 'Kenswil', van 'Wilkens'.
  • Voormalig tot slaaf gemaakten kregen soms een achternaam gebaseerd op een Europese stad. Bijvoorbeeld 'Barneveld' of 'Seedorf', maar ook 'Madretsma', 'Amsterdam' achterstevoren.
  • Ook vonden Nederlandse ambtenaren de namen van plantages in sommige gevallen geschikt als achternaam. 'Eendragt' is een voorbeeld.
  • Voormalig tot slaaf gemaakten mochten van een Nederlandse commissie die over de achternamen oordeelde geen typisch Nederlandse achternamen hebben, zoals 'Janssen'. Dat leverde veel Nederlands klinkende achternamen op zoals 'Berghout', 'Lepelblad' en 'Wijntak'.

Kosten kunnen oplopen tot duizenden euro's

Nederlanders die een andere achternaam willen, kunnen een verzoek indienen bij Justis. Deze screeningsdienst van het ministerie van Justitie en Veiligheid rekent daar minstens 835 euro voor.

Wanneer je bijvoorbeeld Poepjes heet, hoef je niet te bewijzen dat je last hebt van je achternaam. Maar bij het wijzigen van achternamen die hun oorsprong hebben in het koloniale verleden van Nederland is ook een psychologisch onderzoek verplicht.

Samen kunnen deze kosten oplopen tot duizenden euro's. Als het verzoek wordt afgewezen, ben je het geld alsnog kwijt.