Uit de hand gelopen ontgroeningen zijn eeuwenoud: 'Dat zit in de mens'
Urenlang in de Hofvijver liggen tot je onderkoeld raakt. Besproeid worden met urine of gedwongen worden bier te drinken met onsmakelijke ingrediënten. Het zijn een paar voorbeelden van recente ontgroeningen in Den Haag en Maastricht die flink uit de hand liepen. Waar komen ontgroeningen vandaan? Eén ding is zeker: ze zijn oud. En het einde is nog niet in zicht.
Ontgroeningen zijn al eeuwenoud. De ontgroening zoals we die nu kennen, kwamen al voor bij de Akademeia. Die beroemde school in Athene was door de Griekse filosoof Plato opgericht. Hij noemde de rituelen barbaars en vergeleek de plegers met wilde dieren.
Volgens de Amerikaanse onderzoeker Ruth Sterner (Oregon State University) ging het toen ook al om 'grappen' die ouderejaars bij nieuwe studenten uithaalden. Om ze bij de groep te laten horen, werden ze bijvoorbeeld mishandeld. Of ze werden vernederd door bijvoorbeeld ongepaste kleding te moeten dragen.
De eerstejaarsstudenten moesten deze lijdensweg doorstaan om respect te tonen aan oudere studenten. Alleen zo konden ze een volwaardige student worden en 'erbij horen'. Ook toen was het voor veel mensen niet vanzelfsprekend om aan de universiteit te studeren.
De eerste Nederlandse universiteit opende in 1575 in Leiden. Eerst waren er studentengroepjes op basis van de stad of provincie waar ze vandaan kwamen. Vaak ontstonden deze studentengroepen zonder dat de universiteiten ervan afwisten.
De eerste Nederlandse ontgroeningen waren in Utrecht en Groningen. Die liepen zo uit de hand dat universiteiten er een stokje voor wilden steken. In 1814 gaven ze de studenten daarom toestemming om het eerste corps van Nederland op te richten: Vindicat.
Dat corps moest ervoor zorgen dat de ontgroening netjes en zonder geweld verliep. Maar de afgelopen jaren lag juist Vindicat meerdere malen onder vuur om mishandelingen tijdens ontgroeningen.
Ondanks de kritiek op ontgroeningen tegenwoordig lijkt het einde nog niet in zicht. "Mensen gedragen zich soms anders in groepen. Dat zit in de mens en is van alle tijden", legt Arjaan Wit uit. Hij is hoofddocent sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden.
"Elke organisatie heeft zo zijn manieren om nieuwkomers in te wijden. Grote bedrijven kennen bijvoorbeeld teamuitjes. Maar ook in het leger, de politie en de brandweer worden vormen van ontgroening gehouden. En soms gaat dat mis. Dat heeft ook te maken met de cultuur die binnen de organisatie heerst."
Het heeft volgens de sociaal psycholoog in elk geval geen zin om ontgroeningen af te schaffen. Die zullen toch gebeuren. En als we er niet over horen, dan gebeurt het binnenskamers. "Veel studenten willen toch bij zo'n studentenvereniging", zegt Wit. "Sommigen zijn er zelfs trots op dat ze bizarre ontgroeningen meemaakten. Ze zijn maar wat blij dat het is gelukt om bij een studentenvereniging te komen."