De mentale gezondheid van meisjes holde in de afgelopen jaren achteruit. Tijdens de coronalockdowns vereenzaamden ze vaak, terwijl jongens teruggrepen op hun gameconsoles. Tegelijkertijd gaan meisjes zwaarder gebukt onder prestatiedruk dan jongens, ook buiten school.

In het voortgezet onderwijs groeide het percentage Nederlandse meisjes met emotionele problemen op middelbare scholen van 28 procent in 2017 naar 43 procent in 2021. Dat staat in het onderzoeksrapport Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). Onder meisjes uit groep 8 was ook een flinke stijging te zien, van 14 procent naar 33 procent.

De onderzoekers spreken van een "ongekende daling in mentale gezondheid". De alarmerende achteruitgang van de mentale gezondheid hangt volgens hen deels samen met de coronacrisis. Die hakte er merkbaar harder in bij meisjes dan bij jongens.

De cijfers wekken nauwelijks verbazing bij professionals. Zo zag psychiater Sebastian Cardona, directeur van kinder- en jeugdpsychiatrische instelling Youz, een forse stijging van het aantal meiden dat zich met spoed meldde met een eetstoornis. Dat lag de helft hoger dan voor de pandemie.

“Vroeger kwamen hier meisjes binnen met ernstige gedachten aan de dood. Nu zagen we meisjes die daadwerkelijk een poging tot zelfdoding hadden gedaan.”
Sebastian Cardona van jeugdpsychiatrische instelling Youz

"Er was best een duidelijke link tussen corona en deze situatie", zegt Cardona. Zo kwam er steeds een golf van nieuwe patiënten, vier tot zes maanden na een lockdown. "School werkt stabiliserend voor jongeren die al kwetsbaar zijn", legt hij uit. "Als dat wegvalt, mist deze groep haar vangnet."

Cardona zag ook een nieuwe groep opdoemen: meisjes met een blanco voorgeschiedenis, die zich schijnbaar uit het niets meldden met ernstige problemen. "Vroeger kwamen hier meisjes binnen met ernstige gedachten aan de dood. Nu zagen we meisjes die daadwerkelijk een poging tot zelfdoding hadden gedaan."

De binnenkomers werden ook jonger. Volgens de psychiater waren zij tijdens de pandemie gemiddeld veertien jaar oud, terwijl dat eerder zestien jaar was.

Meisjes hebben meer behoefte aan een goed gesprek

Waarom hadden juist meisjes zo veel last van de pandemie? Cardona ziet als mogelijke verklaring dat zij zich sneller ontwikkelen dan jongens en eerder behoefte krijgen aan een rijk sociaal leven. Toen contacten wegvielen door lockdowns, viel dat hen zwaarder.

Frederieke Vriends is directeur van MIND Us, een stichting die zich inzet voor het welzijn van de Nederlandse jeugd. "Het is bekend dat meiden meer behoefte hebben om zich te spiegelen aan anderen. Ze ontdekken in relaties wie ze zelf zijn", legt ze uit. Dat was lastig tijdens de pandemie.

"Jongens blijven wat langer speels", zegt psychiater Cardona. "Ze neigen meer naar praktische dingen." Jongens kwamen de lockdowns vaker gamend met elkaar door, terwijl meisjes alleen op hun kamer zaten. De psychiater hoorde ook verschillende meisjes vertellen dat ze de structuur van school misten. Ze gingen op zoek naar andere bezigheden, zoals afvallen. Of ze bleven in bed liggen, wat tot depressie leidde.

Hoge verwachtingen drukken extra zwaar op meisjes

De onderzoekers zien verder dat de druk om te presteren voor meer mentale problemen zorgt. "In 2001 meldde 16 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs nogal veel druk te ervaren door schoolwerk. In 2021 is dit opgelopen tot 45 procent", staat te lezen in het rapport.

"De druk op jongeren is ook echt iets maatschappelijks. Ze voelen zich gepusht om beter te presteren door hun ouders en door school, maar ook in vergelijking met elkaar", vertelt Vriends van MIND Us. Volgens haar bestaat de druk niet alleen uit de noodzaak tot goede schoolprestaties, maar ook op het hebben van vrienden, een leuke bijbaan en hobby's.

“Meisjes internaliseren stressgevoelens. Ze keren naar binnen toe. En dat is niet per se gezond.”
Greetje Timmerman, hoogleraar Jeugdvraagstukken

Hoogleraar Jeugdvraagstukken Greetje Timmerman zegt dat meisjes al heel lang gebukt gaan onder de prestatiedruk in het onderwijs. "Van meisjes wordt al eeuwenlang verwacht dat ze goede cijfers halen en dat ze ijverig en vlijtig zijn."

De prestatiedruk op school is volgens Timmerman "enorm toegenomen" in de afgelopen jaren. Daar gaan jongens en meisjes verschillend mee om. "Meisjes internaliseren stressgevoelens. Ze keren naar binnen toe. En dat is niet per se gezond."

Volgens de hoogleraar krijgen jongens van jongs af aan al mee dat ze er soms met de pet naar mogen gooien. "Ze krijgen meer ruimte voor chagrijn en ongehoorzaamheid. En we accepteren het eerder als ze hun schoolwerk laten liggen." Van meisjes verwachten we een soort bedeesdheid en gehoorzaamheid, ziet de hoogleraar.

Sociale media heeft naast valkuilen ook goede kanten

NU.nl-lezers reageerden massaal op het nieuws over het onderzoek en opperden dat sociale media ook een slechte impact hebben op het leven van meisjes. Psychiater Cardona ziet inderdaad dat vooral jonge meisjes negatief beïnvloed kunnen worden, bijvoorbeeld door de promotie van ongezonde methodes om af te vallen.

Vriends voegt daaraan toe: "Een influencer voelt dichterbij dan een zangeres vroeger. Daardoor krijgen jongeren het idee dat het hoogst haalbare voor iedereen bereikbaar is, terwijl slechts een enkeling op sociale media succesvol wordt."

Maar sociale media brengen ook veel goeds, benadrukt Vriends. "Jongeren vinden elkaar op online platforms. Er zijn ook mensen die er juist socialer van zijn geworden. En ze leren veel online. Er wordt echt niet alleen maar gedanst op TikTok."

Denk jij aan zelfdoding? Je bent niet alleen. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via www.113.nl of bel 113 (lokaal tarief) of 0800-0113 (gratis).