Zondag was de warmste 14 augustus in Nederland sinds het KNMI in 1901 begon met het bijhouden van temperatuurrecords. Het warmst werd het in Gilze-Rijen, met 32,7 graden. Het is wel vaker heet in de Brabantse gemeente. Dat komt doordat Gilze-Rijen behoorlijk landinwaarts ligt. Bovendien staat het weerstation van het KNMI voor die regio nou eenmaal daar.

Het is geen toeval dat landelijke hitterecords vaak in Noord-Brabant en Limburg worden gevestigd. Landinwaarts wordt het zomers overdag vaak warmer dan aan zee, omdat kustgebieden profiteren van de verkoelende zeewind. Dat verklaart waarom er sinds de eeuwwisseling 25 hittegolven in het Limburgse Arcen werden geregistreerd. In dezelfde periode was er slechts één op de Waddeneilanden.

De tien warmste dagen ooit in Nederland werden op één na allemaal gemeten in Noord-Brabant of Limburg. De warmste dag ooit in Nederland werd gemeten op 25 juli 2019. Toen werd het 40,7 graden in, je raadt het al, Gilze-Rijen.

"Het gaat op warme zomerdagen vaak tussen Gilze-Rijzen, Eindhoven, Woensdrecht en Arcen waar de temperatuur het hoogst wordt", legt meteoroloog Alfred Snoek van Weerplaza uit. "Ook tijdens de hittegolf van de afgelopen dagen was het stuivertje wisselen tussen die plekken. Vrijdag was Gilze-Rijen ook al de warmste plek van Nederland, zaterdag was dat weer Woensdrecht."

Daarnaast liggen Noord-Brabant en Limburg het meest zuidelijk van alle provincies die niet aan het water liggen. Hoe dichter bij de evenaar, hoe warmer het wordt. Dat verschil is tussen Nederlandse provincies natuurlijk een stuk kleiner dan bijvoorbeeld tussen Nederland en Frankrijk of Spanje. Maar het zorgt er wel voor dat het in Noord-Brabant en Limburg vaak net iets warmer is dan in Gelderland, Overijssel en Drenthe.

In Noord-Brabant en Limburg speelt ook mee dat er veel meer zandgrond is. Dat houdt warmte beter vast dan de nattere kleigrond, die vaker voorkomt in de kustprovincies. Dat zorgt er ook voor dat temperaturen landinwaarts verder uit elkaar liggen dan aan de kust. Overdag wordt het warmer, 's nachts koelt het sneller af.

In Arcen werd maandag de 75e warme dag op rij gemeten. Sinds 2 juni was het elke dag twintig graden of warmer in de Limburgse stad. Een dergelijke reeks is nog nooit eerder voorgekomen in Nederland. De nog lopende reeks telt veertig zomers warme dagen (25 graden of meer) en veertien tropische dagen (30 graden of meer).

Weerstations vaak op militaire bases

Maar waarom worden die hoge temperaturen dan zo vaak juist in Gilze-Rijen en Arcen gemeld, en niet bijvoorbeeld in het nabijgelegen Tilburg of Venlo? Dat komt doordat het meetstation van het KNMI voor die regio's juist daar staan.

Het KNMI heeft verspreid over Nederland tientallen meetstations staan. Die meten onder onder meer temperatuur, luchtvochtigheid, luchtdruk, richting en snelheid van de wind, bewolking en neerslag. Om tot nauwkeurige metingen te komen, moeten de locaties waar de weerstations staan aan bepaalde voorwaarden voldoen.

Zo moet er een open plek op een grasveld beschikbaar zijn. In de omgeving mogen geen hoge gebouwen of bomen staan, omdat die warmte kunnen vasthouden of juist weghouden. Wat de heetste plekken in Nederland naast de ligging landinwaarts ook met elkaar gemeen hebben, is dat hun weerstations zich vaak bevinden op een militaire basis.

Het meetpunt voor de omgeving van het zuiden van Noord-Brabant staat op de militaire vliegbasis Gilze-Rijen. Daar wordt dus de temperatuur voor de hele regio gemeten. Het is dan dus niet alleen in Gilze-Rijen zo warm, maar het meetstation staat nou eenmaal daar.

Ook andere meetstations in Noord-Brabant zijn geplaatst op militaire bases, zoals in Volkel en Eindhoven. "Het zijn vrije stukken grond. Ook ben je ervan verzekerd dat er in de omgeving niks mag gebeuren. Daarnaast liggen ze op voldoende afstand van elkaar om voor een goede spreiding te zorgen. Dat maakt militaire bases heel geschikte locaties voor weerstations", zegt Snoek.

De weerstations van het KNMI staan verspreid over het hele land. Zo kan er een goed landelijk beeld worden geschetst.

De weerstations van het KNMI staan verspreid over het hele land. Zo kan er een goed landelijk beeld worden geschetst.
De weerstations van het KNMI staan verspreid over het hele land. Zo kan er een goed landelijk beeld worden geschetst.