Er komt een hittegolf aan en tot eind augustus valt er waarschijnlijk haast geen regen. Dat terwijl Nederland al een watertekort heeft én vergelijkbare situaties in recente jaren tot grote natuurbranden leidden. Moeten we ons zorgen maken? Vier vragen over ons drinkwater en het risico op natuurbranden.

Is er nog genoeg drinkwater?

Ja. Uit een rondgang van NU.nl langs acht van de in totaal tien Nederlandse waterbedrijven blijkt dat er nog genoeg voorraad is. Zo melden WML, Evides, Waterbedrijf Groningen, WMD Drinkwater, PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland en Waternet dat zij nog genoeg water hebben. Ook Vitens en Brabant Water vrezen tijdens de komende hittegolf nog niet voor problemen.

Een droge periode betekent niet dat de waterbedrijven geen nieuwe voorraad kunnen aanleggen. Zo kan Vitens uit diepere grondlagen water halen als de bovenste lagen zijn uitgedroogd.

Dronebeelden laten grote droogte rondom Rijn, Waal en Lek zien
82
Dronebeelden laten grote droogte rondom Rijn, Waal en Lek zien

Kan er wel een probleem ontstaan?

Volgens directievoorzitter Jelle Hannema zou er bij Vitens (vooral Noord- en Oost-Nederland) begin september wél een probleem kunnen ontstaan. Maar dan moet het wel tot die tijd droog blijven én moeten de 5,2 miljoen huishoudens en bedrijven met een Vitens-aansluiting massaal water blijven gebruiken. "Dan kan er in het ergste geval een dun straaltje water uit de kraan komen", zei Hannema maandag in het NPO Radio 1-programma Sven op 1.

Die vrees geldt lang niet voor alle waterbedrijven. Brabant Water zegt dat er begin september misschien meer vraag naar water komt dan dat er geproduceerd kan worden. WML, Evides, Waterbedrijf Groningen, Drents Drinkwater en Waternet zeggen allemaal dat zij nog genoeg water voor een aantal maanden op voorraad hebben. PWN kan bijvoorbeeld volop water uit het IJsselmeer halen.

Áls er dan al een probleem ontstaat, zal dat steeds tijdelijk het geval zijn. "Opslagkelders voor water vul je 's nachts bij, als niemand water gebruikt. Dus elke dag begin je met een nieuwe voorraad", legt een woordvoerder van Brabant Water uit. Ze moeten dus alleen dieper pompen om die kelders weer gevuld te krijgen.

Zijn er al maatregelen vanwege de droogte?

Ja. Zo is er in delen van het land een sproeiverbod voor de landbouw. Niet omdat er anders alsnog een drinkwatertekort ontstaat, maar zodat drinkwaterbedrijven niet te diep hoeven pompen. Het waterschap Brabantse Delta noemt het verbod een "uitzonderlijke maatregel" die nodig is om het waterpeil niet nog verder te laten zakken.

Verder is er een Managementteam Watertekorten ingesteld dat een waterverdeelplan heeft gemaakt. Mocht het grondwater en het water in de rivieren en meren te laag worden, dan bepalen zij wie en wat als eerste water krijgen. Als eerste gaat er dan bijvoorbeeld water naar waterkeringen en dijken, want die kunnen scheuren zonder water. Daarna zijn de drinkwaterbedrijven aan de beurt. De industrie en landbouw zouden pas later aan de beurt komen.

Nu het zo droog is, gebruiken boeren vaak grondwater in plaats van water uit bijvoorbeeld beekjes (ook dát is in delen van Nederland verboden). Dat blijft vooralsnog in ieder geval in delen van Nederland gewoon toegestaan. Voorbeelden zijn de gebieden die beheerd worden door het Zeeuwse waterschap Scheldestromen en Waterschap Brabantse Delta.

"Wanneer je als boer grondwater oppompt, blijft het effect ervan beperkt tot je eigen terrein", legt een woordvoerder van Scheldestromen uit aan NU.nl. "Gebruik je oppervlaktewater uit bijvoorbeeld een slootje, dan heeft dat effect op een veel groter gebied."

En burgers dan? Onder anderen voorzitter van het watertekortteam Michelle Blom en minister van Waterstaat Mark Harbers vroegen Nederlanders "goed na te denken of ze hun auto moeten wassen of hun opblaaszwembadje helemaal moeten vullen". Een opvallende opmerking, aangezien er dus nog volop drinkwater is.

Zo'n oproep zou onder meer om solidariteit met de boeren en schippers kunnen gaan. Helemaal uit de lucht valt het verzoek ook weer niet. Als miljoenen mensen tegelijkertijd hun auto wassen en zwembadjes vullen, is dat slecht voor de waterdruk. En belangrijker nog: dan slinkt de voorraad snel, terwijl er toch al dieper gepompt moet worden.

Een lage waterkwaliteit, maar goed drinkwater: hoe kan dat?
123
Een lage waterkwaliteit, maar goed drinkwater: hoe kan dat?

Moeten we vrezen voor natuurbranden?

De aanhoudende droogte vergroot het risico op natuurbranden. Zo heeft Brandweer Nederland alle regio's ingedeeld in 'fase 2'. Dat wil zeggen dat de brandweer in heel het land extra alert is op het ontstaan van natuurbranden.

Een woordvoerder vertelt in gesprek met NU.nl dat de brandweer in fase 2 ook makkelijker kan opschalen. "Dat kan betekenen dat we in plaats van één brandweerwagen er direct vier tot acht kunnen sturen." Daarnaast wordt mensen gevraagd niet te gaan barbecueën of een kampvuur aan te steken. "Geen vuur in of nabij de natuur."

De vraag is of grootschalige brandweerinzet op alle dagen haalbaar is. De laatste grote natuurbranden in 2020 stopten uiteindelijk door een bijzondere oorzaak: de coronacrisis. Daardoor waren veel vrijwilligers beschikbaar en kon Defensie volop bijspringen omdat oefeningen in het buitenland niet doorgingen.

Zonder die meevallers kon de uitkomst van de branden anders zijn geweest, concludeerden onderzoekers van de Algemene Rekenkamer. Kortom: dat maakt zo'n 'geen vuur bij de natuur'-oproep des te relevanter.