Farmers Defence Force (FDF) is totaal niet tevreden over het eerste overleg dat boerenorganisaties vrijdag met het kabinet hebben gehad. "Als ik zo de stemming een beetje proef, denk ik dat je je kunt opmaken voor de hardste acties die FDF ooit gevoerd heeft", waarschuwt voorman Mark van den Oever, die zelf niet bij het overleg aanwezig was.

Hij wil niet zeggen om wat voor soort acties het gaat. "Daar gaan we niet over uitweiden, maar we gaan zeker escaleren. We bedenken altijd iets speciaals."

Eerder op vrijdag ging het kabinet, onder leiding van Johan Remkes, in gesprek met boerenorganisaties. Remkes zei na afloop de onzekerheid van de boeren te begrijpen. Hij sprak van een constructief eerste, verkennend gesprek.

Wel is volgens hem sprake van een "stevige vertrouwenscrisis" in Nederland die hersteld moet worden. Hij hoopt daarom eind deze maand met meer boerenorganisaties, waaronder ook FDF, aan tafel te kunnen.

Voor FDF lijkt dat niet genoeg. Van den Oever vergelijkt de kloof tussen de politiek en de boeren met de Grand Canyon in de Verenigde Staten. "De impasse is groot, we zijn terug bij af", zegt hij.

Acties in plaats van dialoog

Die impasse hoopt hij te kunnen oplossen met acties in plaats van dialoog. "Aan de onderhandelingstafel wil het niet beslist worden. Nu zijn de vergaderboeren uitgewerkt en moeten de actieboeren weer aan de gang."

Bij eerdere protesten werden spullen met het kankerverwekkende asbest erin op de snelweg gegooid. De troep moest door gespecialiseerde bedrijven worden opgeruimd, waardoor wegen langer dicht bleven.

"Niemand is voor asbest op de snelweg gooien. Ik denk dat we het daar met zijn allen wel over eens zijn. Maar kijk, het is natuurlijk ook onze achterban, wij gaan ze niet afvallen", aldus Van den Oever.

Een woordvoerder van het Openbaar Ministerie Oost-Nederland zegt tegen NU.nl de situatie scherp in de gaten te houden. "We moeten nog zien wat hij gaat doen. Escaleren kan een hoop dingen betekenen." Oproepen tot geweld is strafbaar, legt ze uit. "En als we strafbare feiten constateren, zullen we zeker optreden."

De politie zegt dat er naar aanleiding van de uitspraken niet direct actie wordt ondernomen. Wel wordt er "zoveel mogelijk informatie verzameld", aldus een woordvoerder.

LTO na overleg: Bal ligt bij kabinet

FDF was eerder op vrijdag niet aanwezig bij het stikstofoverleg. Sjaak van der Tak, voorzitter van boerenorganisatie LTO, was aangewezen als woordvoerder van acht boerenclubs. Hij was na afloop een stuk genuanceerder dan FDF.

De bal ligt op dit moment bij het kabinet om het vertrouwen te herstellen, aldus Van der Tak. Volgens hem is er wel wat beweging in gekomen.

Opvallend is dat een woordvoerder van Remkes aangaf dat het gesprek was uitgelopen "omdat de sfeer zo goed was". LTO liet daarop weten zich hier niet in te herkennen. "Het is tekenend voor het optreden van de overheid afgelopen tijd: eenzijdig en zonder afstemming."

Van der Tak liet na het gesprek weten "voor nu klaar te zijn tot nadere stappen zijn gezet". 's Avonds zei de LTO-voorzitter in Nieuwsuur eind augustus aanwezig te zijn bij een volgend gesprek. Hij gaat wel eerst praten met zijn achterban. "Maar in de kern van de zaak kiest LTO altijd voor een vorm van overleg en dan komen we verder."

Clubs inhoudelijk nog op zelfde lijn

De boerenclubs zitten volgens een woordvoerder van LTO nog steeds "inhoudelijk op dezelfde lijn", ondanks de constatering van FDF dat de gesprekken zijn mislukt en de oproep tot hardere acties. De LTO-woordvoerder zegt dat zijn organisatie acties steunt die "passen binnen een democratische rechtsstaat".

De woordvoerder wil verder niet reageren op het door FDF beloofde "escaleren" van acties. Die leidden in de afgelopen weken al regelmatig tot strafbare feiten.

Ook Van der Tak wil niet inhoudelijk reageren op de uitspraken van FDF. De LTO-voorman zegt wel alleen acties te steunen die "passend en waardig" zijn.

Remkes wil eveneens niet op het dreigement van FDF ingaan, zegt zijn woordvoerder. "Er is met aanwezige boerenorganisaties afgesproken verder te praten. Hij (Remkes, red.) was juist tevreden dat het gesprek constructief was verlopen. Het is geen geheim dat het een heel andere kant op had kunnen gaan."

Agractie sluit zich bij het standpunt van FDF aan. De actiegroep zegt dat de bemiddeling van Remkes vrijdag is mislukt. Volgens Agractie-voorman Bart Kemp hebben Rutte en Remkes gezien dat het wantrouwen en de kloof groot is, en dat ze de boeren niet kunnen laten barsten. "Boeren zullen dat ook niet pikken, die zullen blijven vechten voor hun toekomst."

Waar gaat de stikstofproblematiek ook alweer over?

  • Het kabinet wil de uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak de komende jaren fors verminderen. Die uitstoot vormt een grote belasting voor de natuur en biodiversiteit.
  • De landbouw is de grootste uitstoter van stikstof. Boeren vrezen dat de strenge doelen tot een kaalslag zullen leiden op het platteland. Ook waken zij voor een onzeker toekomstperspectief.
  • Eerder gepresenteerde plannen om de uitstoot van stikstofoxiden per 2030 te halveren, leidden tot grote boerenprotesten.