Boerenorganisatie LTO laat vrijdag na afloop van de stikstofgesprekken weten "voor nu klaar te zijn tot nadere stappen zijn gezet". De bal ligt op dit moment bij het kabinet om het vertrouwen te herstellen, aldus voorzitter Sjaak van der Tak.

Waar gaat de stikstofproblematiek ook alweer over?

  • Het kabinet wil de uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak de komende jaren fors verminderen. Die uitstoot vormt een grote belasting voor de natuur en biodiversiteit.
  • De landbouw is de grootste uitstoter van stikstof. Boeren vrezen dat de strenge doelen tot een kaalslag zullen leiden op het platteland. Ook waken zij voor een onzeker toekomstperspectief.
  • Eerder gepresenteerde plannen om de uitstoot van stikstofoxiden per 2030 te halveren, leidden tot grote boerenprotesten.

Volgens Van der Tak is er wel wat beweging in gekomen. "Maar voor vandaag is het gesprek klaar." De LTO-voorzitter gaat de uitkomsten van de bijeenkomst bespreken met zijn achterban.

De stikstofgesprekken tussen het kabinet en de boerenorganisaties waren volgens "onafhankelijk gespreksleider" Johan Remkes "buitengewoon constructief". Wel is volgens hem sprake van een "stevige vertrouwenscrisis" in Nederland.

Die crisis gaat niet alleen om de aanpak van het stikstofprobleem, zo zei hij. Er zou onder boeren een gevoel heersen dat er al jaren "zwalkend beleid" wordt gevoerd.

Boeren zijn volgens Remkes ook boos over de "stapeling van regelgeving" van de afgelopen jaren. Zij hebben het gevoel dat er niet naar hen wordt geluisterd, dat hun vragen onbeantwoord blijven en dat miskend wordt hoeveel zij al gedaan hebben om de uitstoot van stikstof terug te dringen.

Volgens Remkes moet "de impasse verbroken worden". Er is eind augustus een tweede gesprek gepland, waarbij alle gesprekspartners van vrijdag opnieuw aanschuiven, hoopt hij.

Remkes noemt gesprek over stikstof ‘constructief’, maar boeren willen meer
133
Remkes noemt gesprek over stikstof ‘constructief’, maar boeren willen meer

Inhoudelijke punten later uitgediept

Er zijn ook inhoudelijke punten besproken, die later worden uitgediept. Dat zijn de stikstofdoelen, de deadline van 2023, de regionale aanpak, innovatiemogelijkheden en uitstootplafonds, meldde Remkes.

De veelbesproken stikstofkaart is volgens Remkes niet zaligmakend. Rutte erkende na de persconferentie dat het kaartje "tot spanning heeft geleid". "Daar hebben we excuses voor gemaakt."

Op de kaart staat hoeveel minder stikstof per gebied mag neerslaan. Veel boeren leidden uit het kaartje af hoeveel minder stikstof zij zelf straks mogen uitstoten, maar "zo werkt het niet", aldus de premier. Rutte zegde toe dat het kabinet "de communicatie gaat verbeteren".

De boeren en het kabinet zijn het erover eens dat de nadruk in het stikstofdebat moet worden verlegd van neerslag naar uitstoot. Ofwel: wat de individuele boer kan doen aan de stikstofcrisis.

In totaal tien organisaties aan tafel

Van der Tak is door acht boerenorganisaties aangewezen als woordvoerder. De LTO-voorzitter was eerder door Rutte in een telefoongesprek overgehaald het gesprek aan te gaan, nadat de premier had beloofd dat er "geen taboes" zouden zijn.

De zonder overleg genomen beslissing om bij het gesprek aan te schuiven, kwam Van der Tak op forse kritiek van de eigen achterban te staan. Farmers Defence Force (FDF) noemde de actie verraad. Later draaide FDF-leider Mark van den Oever bij: ook hij staat achter de gesprekken.

In totaal zaten tien belangenbehartigers namens de landbouw aan tafel. Naast LTO waren dat vooral kleinere organisaties die de belangen van bijvoorbeeld biologische boeren behartigen. Het kabinet zat er met vier mensen: naast premier Rutte ook minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof), minister Henk Staghouwer (Landbouw) en minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat).

Volgende week gaan de gesprekken verder. Als eerste komen de natuurorganisaties op bezoek, later volgen lokale en provinciale overheden, en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven.

In gesprek met Remkes